Interpelacja w sprawie kryteriów orzekania o całkowitej niezdolności do pracy oraz dostępności renty socjalnej dla osób z głębokim ubytkiem słuchu

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego systematycznie wpływają zgłoszenia od osób z głębokim, obustronnym ubytkiem słuchu przekraczającym 80 decybeli na częstotliwości 2000 herców, a także od ich rodzin. Osoby te posługują się wyłącznie polskim językiem migowym i napotykają poważne trudności w uzyskaniu renty socjalnej. Obecny system orzekania, oparty na ustawie o rencie socjalnej oraz rozporządzeniu z 2004 roku, nie uwzględnia w wystarczającym stopniu specyfiki funkcjonowania tych osób na otwartym rynku pracy. Brak precyzyjnych kryteriów prowadzi do uznaniowości i sprzecznych decyzji lekarzy orzeczników w niemal identycznych przypadkach.

Szczególnie niepokojące jest zjawisko, w którym nawet krótkotrwała lub nisko płatna praca, podjęta mimo ogromnych barier komunikacyjnych i braku realnego wsparcia pracodawców, jest traktowana przez orzeczników jako dowód braku całkowitej niezdolności do pracy. Skutkuje to odmową przyznania renty socjalnej lub jej późniejszym odebraniem, nawet po ustaniu zatrudnienia. Taka praktyka zamyka drogę do świadczenia osobom, które i tak mają skrajnie ograniczone szanse na stałą pracę.

W związku z powyższym proszę o konkretne i wyczerpujące odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Jakie działania legislacyjne lub wytyczne dla orzeczników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych planuje ministerstwo, aby ujednolicić kryteria oceny całkowitej niezdolności do pracy u osób z głębokim ubytkiem słuchu i ograniczyć rozbieżności w decyzjach?

2. Ile skarg, wniosków oraz interpelacji dotyczących rozbieżnych orzeczeń lekarskich w sprawach osób głuchych i głuchoniemych wpłynęło do ministerstwa oraz do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w latach 2023–2025? Proszę o podanie konkretnych liczb.

3. W jaki sposób Zakład Ubezpieczeń Społecznych monitoruje realne zapewnianie tłumacza polskiego języka migowego podczas badań orzeczniczych? Czy prowadzone są statystyki przypadków, w których tłumacz nie był obecny mimo zgłoszenia potrzeby, i jakie konsekwencje wyciągane są wobec oddziałów, które tego obowiązku nie realizują?

4. Czy ministerstwo dostrzega problem wykorzystywania nawet incydentalnej aktywności zawodowej jako argumentu przeciwko orzeczeniu całkowitej niezdolności do pracy? Jakie konkretne rozwiązania systemowe lub zmiany w wytycznych dla orzeczników zamierza wprowadzić, aby ten mechanizm wyeliminować i nie karać osób niepełnosprawnych za podejmowanie prób aktywności?

5. Jakie konkretne, mierzalne działania w ramach realizacji artykułu 28 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych są obecnie prowadzone lub planowane przez resort specjalnie w odniesieniu do osób głuchych i głuchoniemych w zakresie ochrony socjalnej?

Oczekuję odpowiedzi opartej na faktach, liczbach i planowanych terminach, a nie ogólnych stwierdzeń o obowiązującym prawie.

Z wyrazami szacunku

Wojciech Zubowski