Interpelacja w sprawie obciążania podatkiem VAT przedsiębiorców zapewniających zakwaterowanie i wyżywienie uchodźcom wojennym z Ukrainy

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie sytuacji przedsiębiorców, którzy po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w 2022 r., odpowiadając na apele przedstawicieli władz państwowych i samorządowych, udostępnili swoje obiekty na potrzeby zakwaterowania i wyżywienia obywateli Ukrainy uciekających przed wojną.

W pierwszych tygodniach wojny Polska stanęła przed koniecznością zapewnienia w bardzo krótkim czasie miejsc pobytu dla setek tysięcy osób. Znaczącą część tego ciężaru przejęli prywatni przedsiębiorcy, w tym właściciele hoteli, pensjonatów, ośrodków wypoczynkowych i innych obiektów noclegowych. Działali oni w warunkach nadzwyczajnych, często podejmując decyzję o przyjęciu uchodźców niemal natychmiast, w odpowiedzi na prośby administracji publicznej.

Obecnie do mojego biura docierają informacje o przypadkach, w których przedsiębiorcy ci są obciążani podatkiem VAT od świadczeń związanych z zapewnieniem zakwaterowania, wyżywienia i podstawowej pomocy uchodźcom. W niektórych przypadkach działania organów podatkowych podejmowane są po kilku latach od udzielenia pomocy i prowadzą do powstania znaczących zaległości podatkowych wraz z odsetkami, a potencjalnie również innymi konsekwencjami finansowymi.

Sprawa wymaga szczególnego wyjaśnienia również ze względu na sposób, w jaki w 2022 r. państwo komunikowało zasady podatkowe dotyczące pomocy uchodźcom.

Na podstawie art. 13 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa podmiotowi, który na własny koszt zapewnił obywatelom Ukrainy zakwaterowanie i wyżywienie, mogło zostać przyznane świadczenie pieniężne. Podstawowa wysokość świadczenia została ustalona na poziomie 40 zł za osobę dziennie.

Co istotne, dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 28 grudnia 2022 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.798.2022.1.AMA, uznał za prawidłowe stanowisko, zgodnie z którym świadczenie pieniężne w wysokości 40 zł otrzymywane za zapewnienie noclegu i wyżywienia obywatelom Ukrainy nie podlega opodatkowaniu VAT.

Jednocześnie odmienny problem powstał w odniesieniu do przedsiębiorców, którzy realizowali zakwaterowanie i wyżywienie uchodźców na podstawie poleceń administracji oraz umów zawieranych z jednostkami samorządu terytorialnego, m.in. w ramach mechanizmu określonego w art. 12 ustawy pomocowej.

Organa podatkowe w części takich przypadków uznają obecnie, że otrzymywane przez przedsiębiorców środki stanowiły wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, a w konsekwencji powinny zostać opodatkowane stawką VAT w wysokości 8%.

Szczególne znaczenie dla oceny tej praktyki ma wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 2026 r., sygn. I SA/Wr 849/25. Sprawa dotyczyła przedsiębiorcy prowadzącego hotel, który na podstawie umów z powiatem zapewniał uchodźcom z Ukrainy zakwaterowanie i całodzienne wyżywienie. Organa podatkowe zakwestionowały zastosowanie stawki 0% VAT i przyjęły stawkę 8%.

WSA uchylił decyzje organów podatkowych i umorzył postępowanie podatkowe. Sąd zwrócił szczególną uwagę na zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań oraz okoliczności, w jakich przedsiębiorcy podejmowali działania w 2022 r. Sąd wskazał również na znaczenie ówczesnych komunikatów Ministerstwa Finansów dotyczących preferencji VAT dla pomocy ofiarom wojny w Ukrainie oraz fakt akceptowania przez organa publiczne sposobu rozliczania tych świadczeń.

Wyrok ten jest obecnie nieprawomocny, jednak przedstawiona w nim argumentacja wskazuje na bardzo poważny problem systemowy.

Trudno zaakceptować sytuację, w której przedsiębiorca, który w warunkach kryzysowych odpowiedział na apel państwa, udostępnił swój majątek, poniósł koszty zakwaterowania, energii, ogrzewania, żywności, środków higienicznych i obsługi uchodźców, a następnie przez organa administracji publicznej był utwierdzany w określonym sposobie rozliczania tej pomocy, po kilku latach zostaje obciążony podatkiem, odsetkami oraz ryzykiem dodatkowych sankcji.

Niezależnie od szczegółowej kwalifikacji poszczególnych form pomocy działania organów państwa powinny respektować wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa prawnego, w tym zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Szczególnej ochrony wymagają sytuacje, w których podatnik działał w nadzwyczajnych okolicznościach, zgodnie z oczekiwaniem władz publicznych i w interesie społecznym.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwu Finansów znana jest skala przypadków, w których organa Krajowej Administracji Skarbowej kwestionują sposób rozliczenia podatku VAT przez przedsiębiorców zapewniających w latach 2022-2024 zakwaterowanie i wyżywienie uchodźcom wojennym z Ukrainy? 2. Ile kontroli, postępowań podatkowych oraz postępowań celno-skarbowych dotyczących tego zagadnienia wszczęto od 2022 r.? Proszę o przedstawienie danych w podziale na poszczególne lata. 3. Jaka jest łączna kwota podatku VAT określonego lub zakwestionowanego przez organa podatkowe w tego rodzaju postępowaniach oraz jaka jest łączna wartość naliczonych odsetek i dodatkowych zobowiązań podatkowych? 4. Jakie jest obecnie oficjalne stanowisko Ministerstwa Finansów dotyczące opodatkowania VAT: - świadczeń otrzymywanych na podstawie art. 13 ustawy pomocowej, - świadczeń otrzymywanych przez przedsiębiorców na podstawie umów zawieranych z jednostkami samorządu terytorialnego lub innymi podmiotami publicznymi w celu realizacji zadań określonych w art. 12 ustawy pomocowej? 5. Jak Ministerstwo Finansów ocenia interpretację dyrektora KIS z 28 grudnia 2022 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.798.2022.1.AMA, w której uznano, że świadczenie pieniężne otrzymywane za zapewnienie noclegu i wyżywienia uchodźcom nie podlega opodatkowaniu VAT? 6. Jak Ministerstwo Finansów ocenia argumentację zawartą w wyroku WSA we Wrocławiu z 30 kwietnia 2026 r., sygn. I SA/Wr 849/25, w szczególności w zakresie zasady zaufania obywateli do państwa, ochrony uzasadnionych oczekiwań podatników oraz znaczenia komunikatów i działań organów publicznych w 2022 r.? 7. Czy minister finansów rozważa wydanie interpretacji ogólnej, objaśnień podatkowych lub innego aktu zapewniającego jednolitą praktykę organów KAS w stosunku do przedsiębiorców, którzy uczestniczyli w akcji zakwaterowania i wyżywienia uchodźców wojennych z Ukrainy? 8. Czy Ministerstwo Finansów przeanalizuje możliwość systemowego przeglądu trwających oraz zakończonych postępowań dotyczących tych przedsiębiorców, tak aby osoby działające w dobrej wierze i w zaufaniu do komunikatów organów państwa nie ponosiły po kilku latach nieproporcjonalnych konsekwencji finansowych? 9. Czy Minister Finansów rozważa rozwiązanie legislacyjne, które jednoznacznie ureguluje ze skutkiem odnoszącym się do okresu udzielania pomocy zasady opodatkowania VAT świadczeń związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uchodźców wojennych, w szczególności przez zagwarantowanie zastosowania stawki 0% lub innego mechanizmu eliminującego obecne obciążenia przedsiębiorców? 10. Czy w przypadku uznania, że dotychczasowa praktyka organów podatkowych prowadziła do nieuzasadnionego obciążenia przedsiębiorców, Ministerstwo Finansów przewiduje mechanizm umożliwiający skorygowanie rozliczeń oraz odzyskanie zapłaconego podatku, odsetek lub dodatkowych zobowiązań podatkowych?

Uważam, że państwo nie może po kilku latach przerzucać kosztów kryzysu humanitarnego na przedsiębiorców, których samo wzywało do pomocy. Działania tych osób i firm pozwoliły w najbardziej krytycznym okresie zapewnić zakwaterowanie tysiącom uchodźców i w rzeczywistości odciążyły administrację publiczną.

Oczekuję zatem pilnego przeanalizowania problemu oraz podjęcia działań zapewniających przedsiębiorcom ochronę wynikającą z zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Najmocniejszy dodatkowy element tej wersji to przywołanie sprawy I SA/Wr 849/25: organa żądały w niej 8% VAT i wyliczyły samo zaniżenie podatku na 128 168 zł, natomiast WSA uznał ostatecznie w tej sprawie zastosowanie 0% i odwołał się m.in. do komunikatów państwa oraz uzasadnionych oczekiwań przedsiębiorcy. Wyrok z 30 kwietnia 2026 r. jest jednak nadal nieprawomocny, więc zaznaczyłem to wprost.

Z wyrazami szacunku

Bartłomiej Pejo Poseł na Sejm RP