Interpelacja w sprawie zasad dostępu obywateli Ukrainy do świadczenia "Dobry Start" oraz zasadności dalszego utrzymywania tych uprawnień

Przepisy regulujące program „Dobry Start“ wprost przewidują możliwość korzystania ze świadczenia nie tylko przez obywateli polskich, lecz również przez określone kategorie cudzoziemców. Świadczenie przysługuje osobom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym cudzoziemcom spełniającym określone w przepisach warunki.

Szczególnego znaczenia nabiera w tym zakresie sytuacja obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową. Rozwiązania przyjęte po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny miały stanowić odpowiedź państwa polskiego na nadzwyczajną sytuację i masowy napływ osób uciekających przed działaniami wojennymi. Z biegiem czasu dostęp obywateli Ukrainy do finansowanych ze środków publicznych świadczeń przestał jednak mieć charakter wyłącznie doraźnej pomocy i stał się elementem funkcjonującego systemu świadczeń.

Od 1 lipca 2026 r. prawo do świadczenia „Dobry Start“ w przypadku określonych grup cudzoziemców, w tym beneficjentów ochrony czasowej posiadających status UKR, zostało wprawdzie uzależnione m.in. od aktywności zawodowej, a w odniesieniu do dzieci obywateli Ukrainy również od realizowania nauki w polskim systemie oświaty. Nie oznacza to jednak rezygnacji z finansowania tego świadczenia na rzecz obywateli Ukrainy, lecz jedynie zmianę warunków jego przyznawania.

Po ponad czterech latach od wprowadzenia szczególnych rozwiązań dotyczących obywateli Ukrainy zasadne jest postawienie pytania, czy dostęp do świadczenia „Dobry Start“ powinien być nadal utrzymywany w obecnym zakresie. Rozwiązania tworzone jako reakcja na sytuację wyjątkową nie powinny automatycznie przekształcać się w trwałe uprawnienia bez okresowej oceny ich zasadności, skali oraz kosztów ponoszonych przez budżet państwa.

Konieczne jest również zapewnienie pełnej przejrzystości w zakresie środków przeznaczanych na ten cel. Opinia publiczna powinna mieć informację, ilu obywateli Ukrainy korzystało ze świadczenia w poszczególnych latach, na ile dzieci było ono wypłacane oraz jaka łączna kwota została na ten cel przeznaczona. Bez przedstawienia takich danych nie jest możliwa rzetelna ocena rzeczywistego obciążenia finansów publicznych wynikającego z objęcia programem osób nieposiadających obywatelstwa polskiego.

Wątpliwości budzi także to, czy samo spełnienie warunków związanych z pobytem, aktywnością zawodową oraz uczęszczaniem dziecka do polskiej szkoły powinno być wystarczającą podstawą do korzystania ze świadczenia finansowanego przez państwo polskie. Zasadne jest dokonanie oceny, czy w przypadku osób objętych ochroną czasową dostęp do krajowych instrumentów polityki rodzinnej powinien być nadal utrzymywany, czy też wraz z upływem czasu od wystąpienia okoliczności uzasadniających ustanowienie szczególnych regulacji powinno następować stopniowe ograniczanie tych uprawnień.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania: