Interpelacja w sprawie konsekwencji podatkowych ponoszonych przez przedsiębiorców zaangażowanych w pomoc uchodźcom z Ukrainy

Szanowny Panie Ministrze,

do mojego biura poselskiego zwrócili się przedsiębiorcy, w tym właściciel Hotelu Mieszko w Gorzowie Wielkopolskim, przedstawiając sytuację związaną z konsekwencjami podatkowymi, jakie ponosi on i wielu innych przedsiębiorców, w związku z pomocą udzielaną uchodźcom z Ukrainy po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.

Z przedstawionych informacji wynika, że już pod koniec lutego 2022 r. właściciel obiektu otworzył hotel dla osób uciekających przed wojną. W kolejnych miesiącach, działając we współpracy z administracją publiczną, zapewnił zakwaterowanie około 2,5 tys. uchodźców. Pomoc ta była organizowana w okresie bezprecedensowego kryzysu humanitarnego, kiedy organy państwa i samorządu apelowały do przedsiębiorców, organizacji społecznych i obywateli o pilne zaangażowanie się w zapewnienie schronienia osobom przybywającym z Ukrainy.

Jak wskazuje przedsiębiorca, po kilku latach organy Krajowej Administracji Skarbowej zakwestionowały sposób rozliczenia środków otrzymywanych w związku z zapewnianiem zakwaterowania uchodźcom, uznając je za świadczenia podlegające opodatkowaniu. W konsekwencji naliczone zostały znaczne zobowiązania z tytułu podatku VAT oraz podatku dochodowego wraz z odsetkami.

Przedsiębiorca wskazuje również, że w okresie udzielania pomocy działał w przekonaniu, iż realizuje zadanie o charakterze humanitarnym, podejmowane w ścisłym związku z działaniami administracji publicznej i w odpowiedzi na potrzeby państwa. Zwraca uwagę, że decyzje dotyczące udostępnienia miejsc noclegowych podejmowane były w warunkach nadzwyczajnych, bez możliwości długotrwałego analizowania wszystkich przyszłych konsekwencji prawnych i podatkowych.

Sprawa ta budzi poważne wątpliwości natury prawnej, społecznej i systemowej, ale też etycznej.

Państwo w pierwszych tygodniach i miesiącach wojny w Ukrainie w ogromnym stopniu korzystało z zaangażowania obywateli, przedsiębiorców i organizacji pozarządowych. Wiele podmiotów udostępniało swoje zasoby, lokale, miejsca noclegowe, personel i infrastrukturę, odpowiadając na pilną potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa osobom uciekającym przed wojną.

W tym kontekście szczególnie niepokojąca jest sytuacja, w której po kilku latach przedsiębiorcy mogą być obciążani wysokimi należnościami podatkowymi wynikającymi z odmiennej oceny charakteru środków otrzymanych, w związku z realizacją działań pomocowych.

Tego rodzaju praktyka może prowadzić nie tylko do poważnych konsekwencji ekonomicznych dla konkretnych przedsiębiorców, ale również do utraty zaufania obywateli do państwa. Może także zniechęcać przedsiębiorców do angażowania się w przyszłości w działania pomocowe podczas klęsk żywiołowych, kryzysów humanitarnych, konfliktów zbrojnych czy innych sytuacji nadzwyczajnych.

Wątpliwości budzi również kwestia czy przedsiębiorcy otrzymali w 2022 r. wystarczająco jasną i jednolitą informację dotyczącą podatkowych konsekwencji udzielanej pomocy oraz czy praktyka organów administracji publicznej i organów podatkowych była w tym zakresie spójna.

Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów zna sprawę Hotelu Mieszko w Gorzowie Wielkopolskim dotyczącą rozliczeń podatkowych środków otrzymywanych w związku z zapewnianiem zakwaterowania uchodźcom z Ukrainy oraz czy Ministerstwo Finansów lub Krajowa Administracja Skarbowa dokonały analizy tej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności podejmowania przez przedsiębiorcę działań pomocowych i informacji przekazywanych mu przez organy administracji publicznej?

2. Ilu przedsiębiorców w Polsce od 2022 r. zostało objętych czynnościami sprawdzającymi, kontrolami podatkowymi, kontrolami celno-skarbowymi lub postępowaniami podatkowymi dotyczącymi środków otrzymanych za zapewnienie zakwaterowania lub wyżywienia uchodźcom z Ukrainy oraz w ilu przypadkach określono dodatkowe zobowiązania lub zaległości podatkowe?

3. Na jakiej podstawie prawnej organy podatkowe uznają środki przekazywane przedsiębiorcom na zapewnianie zakwaterowania lub wyżywienia uchodźcom z Ukrainy za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT i jakie zasady opodatkowania podatkiem dochodowym stosowane są wobec tych środków?

4. Czy w przypadkach, w których przedsiębiorcy podejmowali działania pomocowe w oparciu o informacje, zapewnienia lub wytyczne przekazywane przez organy administracji publicznej, Ministerstwo Finansów uwzględnia zasadę zaufania obywatela do państwa oraz ochronę przedsiębiorcy działającego w dobrej wierze?

5. Czy Ministerstwo Finansów rozważa przygotowanie rozwiązania systemowego – w tym interpretacji ogólnej, objaśnień podatkowych, możliwości ponownego przeanalizowania prowadzonych spraw lub zmian legislacyjnych – które pozwoli rozwiązać sytuację przedsiębiorców obciążonych zobowiązaniami podatkowymi w związku z pomocą udzielaną uchodźcom z Ukrainy oraz zapewni jasne zasady podatkowe na przyszłość?

Uważam, że sprawa przedstawiona przez właściciela Hotelu Mieszko i wielu innych polskich przedsiębiorców powinna zostać szczegółowo przeanalizowana nie tylko jako indywidualny przypadek tego konkretnego przedsiębiorcy, ale również jako problem o charakterze systemowym.