Interpelacja w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej

Szanowny Panie Ministrze,

po wybuchu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 r. państwo polskie zwróciło się do obywateli, organizacji społecznych oraz przedsiębiorców o pilne zaangażowanie w zapewnienie pomocy osobom uciekającym przed wojną. Tysiące przedsiębiorców odpowiedziało na ten apel, udostępniając miejsca noclegowe, zapewniając wyżywienie oraz organizując podstawową opiekę dla uchodźców. Działania te były prowadzone w wyjątkowych okolicznościach kryzysu humanitarnego i stanowiły element realizacji zadań państwa związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa oraz pomocy humanitarnej.

Do naszych biur poselskich docierają jednak liczne sygnały od przedsiębiorców, którzy po kilku latach od wykonania tych świadczeń prowadzą spory z organami podatkowymi dotyczące obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług (VAT) od środków otrzymanych od wojewodów na pokrycie kosztów udzielonej pomocy.

W praktyce oznacza to, że osoby, które działały w odpowiedzi na apel państwa i wykonywały zadania służące interesowi publicznemu, obecnie ponoszą ciężar wieloletnich postępowań podatkowych i sądowych, pozostając w stanie niepewności co do ostatecznych skutków prawnych i finansowych swoich działań.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalne dotyczące tej problematyki. Sąd zwrócił się m.in. o wyjaśnienie, czy przedsiębiorca wykonujący w nadzwyczajnych okolicznościach zadania państwa działa w charakterze podatnika VAT, czy środki wypłacane przez wojewodę powinny stanowić podstawę opodatkowania oraz czy zgodne z zasadą pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, zasadą państwa prawa i prawem do dobrej administracji jest obciążanie przedsiębiorców podatkiem od świadczeń realizowanych w ramach pomocy humanitarnej. Jednocześnie sąd zawiesił prowadzone postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE.

Samo skierowanie pytań prejudycjalnych świadczy o istnieniu poważnych wątpliwości interpretacyjnych dotyczących obowiązujących przepisów oraz praktyki organów podatkowych. Trudno uznać za sytuację prawidłową stan, w którym organy administracji rządowej wypłacające środki publiczne nie akceptowały faktur z wykazanym podatkiem VAT, natomiast organy podatkowe po kilku latach domagają się zapłaty tego podatku wraz z odsetkami. Okoliczność ta również została wskazana przez sąd jako wymagająca oceny przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Problem ten wykracza poza zagadnienie stricte podatkowe. Dotyczy bowiem podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady pewności prawa. Powstaje uzasadniona wątpliwość, czy państwo może najpierw zwracać się do przedsiębiorców o natychmiastową pomoc w sytuacji nadzwyczajnej, a następnie – po upływie kilku lat – prowadzić wobec tych samych osób postępowania podatkowe dotyczące skutków działań, których konsekwencji nie były one w stanie racjonalnie przewidzieć w chwili udzielania pomocy.

Niezależnie od przyszłego rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE, problem wymaga wyjaśnienia przez Ministerstwo Finansów również z perspektywy zaufania obywateli do instytucji państwa oraz gotowości przedsiębiorców do angażowania się w działania pomocowe podczas przyszłych kryzysów humanitarnych lub klęsk żywiołowych.

W związku z powyższym zwracamy się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: