Interpelacja w sprawie finansowania rekultywacji i zabezpieczenia wielkoobszarowych terenów zdegradowanych

Szanowny Panie Ministrze,

w ramach Krajowego Planu Odbudowy przeznaczono 100 mln zł na przygotowanie dokumentacji dla pięciu wielkoobszarowych terenów zdegradowanych po dawnych zakładach przemysłowych: Boruta w Zgierzu, Zachem w Bydgoszczy, Organika-Azot w Jaworznie, teren pogórniczy w Tarnowskich Górach, oraz Wistom w Tomaszowie Mazowieckim. Cztery z pięciu objętych specustawą samorządów podpisały już umowy z wykonawcami dokumentacji, a prace badawczo-dokumentacyjne zbliżają się do zakończenia.

Trwają też prace legislacyjne nad nowelizacją ustawy o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska, którymi zajmowały się m.in. sejmowe komisje.

Zakończenie etapu badawczego oznacza, że samorządy w najbliższym czasie będą musiały przejść do fazy realizacyjnej, faktycznej rekultywacji i likwidacji zagrożeń środowiskowych. Jest to zadanie wieloletnie i kapitałochłonne, wymagające przewidywalnego finansowania wykraczającego poza jednorazowe środki na dokumentację. Dotychczasowe informacje nie dają jasności, czy takie stabilne finansowanie rzędu kilkudziesięciu milionów złotych rocznie dla każdego z terenów – zostało zaplanowane w perspektywie budżetowej państwa lub w ramach dostępnych programów unijnych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy w Wieloletnim Planie Finansowym Państwa oraz w projektach ustaw budżetowych na lata 2027-2030 przewidziano konkretne kwoty na finansowanie etapu realizacyjnego (rekultywacji i likwidacji zagrożeń) na terenach objętych specustawą, po zakończeniu obecnego etapu badawczo-dokumentacyjnego?

2. Czy Ministerstwo Finansów dysponuje samodzielnie lub we współpracy z Ministerstwem Klimatu i Środowiska szacunkiem łącznych kosztów likwidacji wszystkich pięciu wielkoobszarowych terenów zdegradowanych oraz harmonogramem wydatkowania tych środków w kolejnych latach? Mówi się nawet o kilkunastu miliardach złotych, czy ta informacja jest już bardziej uściślona?

3. Czy planowane jest utworzenie odrębnej rezerwy celowej, funduszu celowego lub programu wieloletniego dedykowanego temu zadaniu, który zapewniłby samorządom przewidywalność finansowania niezależną od corocznych decyzji budżetowych i zmian priorytetów, np. w ramach NFOŚiGW?

4. Czy w ramach nowej perspektywy finansowej po 2027 r. rozważane jest uruchomienie dedykowanego programu wsparcia dla samorządów objętych specustawą, w wysokości odpowiadającej realnym potrzebom (rzędu kilkudziesięciu milionów złotych rocznie na teren)?

5. Czy Ministerstwo Finansów uczestniczy w pracach nad nowelizacją ustawy o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych i czy nowelizacja ta przewiduje wskazanie konkretnego, stałego źródła finansowania fazy realizacyjnej, a jeśli tak – jakie są szacowane skutki finansowe dla budżetu państwa w kolejnych latach? Stabilne finansowanie to nie tylko wsparcie samorządów, ale i duże inwestycje, rozwój kompetencji i wiedzy oraz miejsca pracy na wiele lat co pozytywie wpłynie także na gospodarkę Polski.