Interpelacja w sprawie wykorzystania ustawowych instrumentów kontroli działalności Spółdzielni Mieszkaniowej Chrobry w Nakle nad Notecią w związku z jej zobowiązaniami wobec KPEC i czasowym wstrzymaniem dostaw ciepła oraz potrzeby ochrony mieszkańców przed skutkami utraty płynności finansowej przez spółdzielnie mieszkaniowe

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w związku z sytuacją Spółdzielni Mieszkaniowej Chrobry w Nakle nad Notecią, która w sierpniu 2026 r. doprowadziła do czasowego wstrzymania dostaw energii cieplnej wykorzystywanej do przygotowania ciepłej wody użytkowej w części budynków pozostających w zasobach spółdzielni. Sprawa ma zarówno wymiar lokalny, bezpośrednio dotykający mieszkańców Nakła nad Notecią, jak również szerszy wymiar systemowy. Dotyczy bowiem skuteczności ustawowych instrumentów kontroli działalności spółdzielni mieszkaniowych oraz sytuacji, w której mieszkańcy regulujący opłaty za media mogą ponosić bezpośrednie konsekwencje problemów płatniczych podmiotu pośredniczącego w rozliczeniach z dostawcą ciepła.

W dniu 10 sierpnia 2026 r. Komunalne Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej sp. z o.o. w Bydgoszczy wstrzymało dostawy energii cieplnej do części budynków zarządzanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową Chrobry w Nakle nad Notecią. W konsekwencji mieszkańcy zostali pozbawieni dostępu do ciepłej wody użytkowej. Z opublikowanego następnego dnia stanowiska Zarządu SM Chrobry wynikało, że przyczyną decyzji KPEC był brak porozumienia dotyczącego zaległych płatności za ciepło. Spółdzielnia wskazywała przy tym na skumulowanie wysokich kosztów okresu zimowego. Przedstawiciele KPEC publicznie zakwestionowali przedstawiony przez spółdzielnię sposób wyjaśniania sytuacji. Dokładna wysokość zobowiązań nie została podana do wiadomości publicznej. W dniu 12 sierpnia 2026 r., po rozmowach z udziałem przedstawicieli KPEC, SM Chrobry, rad nadzorczych oraz burmistrza Nakła nad Notecią osiągnięto porozumienie pozwalające na wznowienie dostaw ciepła. Z podanych publicznie informacji wynika, że Zarząd SM Chrobry zobowiązał się do uregulowania wszystkich zobowiązań objętych porozumieniem zgodnie z ustalonym harmonogramem w nieprzekraczalnym terminie do końca października 2026 r., jak również do terminowego regulowania należności bieżących. Sam fakt zawarcia porozumienia i przywrócenia dostaw nie wyjaśnia jednak przyczyn powstania zadłużenia ani nie daje odpowiedzi na pytanie, czy sytuacja finansowa spółdzielni pozwala na jednoczesne wykonanie harmonogramu spłat oraz terminowe finansowanie bieżących dostaw ciepła, zwłaszcza w rozpoczynającym się sezonie grzewczym 2026/2027.

Rada nadzorcza spółdzielni poinformowała publicznie, że po wystąpieniu kryzysu zażądała od zarządu szczegółowego raportu dotyczącego jego prawnych i finansowych przyczyn oraz przedstawienia planu naprawczego. Powstaje zatem również pytanie, w jakim zakresie organy nadzorcze spółdzielni posiadały wcześniej wiedzę o narastających zobowiązaniach, płynności finansowej oraz ryzyku wstrzymania dostaw i jakie działania podejmowały przed wystąpieniem sytuacji kryzysowej.

Zgodnie z art. 44 ustawy – Prawo spółdzielcze rada nadzorcza sprawuje kontrolę i nadzór nad działalnością spółdzielni, natomiast art. 46 tej ustawy określa jej szczegółowe kompetencje kontrolne. Z publicznie dostępnych danych rejestrowych wynika ponadto, że od 26 lipca 2023 r. w składzie organu nadzoru SM Chrobry figuruje m.in. Michał Dubkowski, obecnie pełniący również funkcję wicestarosty nakielskiego. Wskazanie tej okoliczności nie ma na celu przesądzania odpowiedzialności którejkolwiek osoby, lecz uzasadnia potrzebę dokładnego ustalenia sposobu wykonywania przez radę nadzorczą jej ustawowych funkcji w okresie, w którym miały powstawać i narastać problemy z regulowaniem zobowiązań.

Spółdzielnia mieszkaniowa pozostaje podmiotem prawa prywatnego, jednak ustawodawca przewidział szczególne instrumenty umożliwiające administracji rządowej reagowanie w przypadku powstania wątpliwości dotyczących legalności i gospodarności jej działania. Zgodnie z art. 93a § 1 ustawy – Prawo spółdzielcze minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa posiada prawo żądania informacji, danych i dokumentów dotyczących organizacji i działalności spółdzielni mieszkaniowych, jeżeli są one niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem i gospodarności działalności spółdzielni.

W przypadku podejrzenia naruszenia prawa minister, zgodnie z art. 93a § 2 tej ustawy, występuje do właściwego związku rewizyjnego lub Krajowej Rady Spółdzielczej z wnioskiem o przeprowadzenie lustracji. Lustracja może dotyczyć zarówno całokształtu działalności spółdzielni, jak i wyłącznie określonych zagadnień. Niezależnie od tego każda spółdzielnia podlega okresowemu badaniu lustracyjnemu legalności, gospodarności i rzetelności jej działania. W przypadku SM Chrobry nie mamy do czynienia wyłącznie ze sporem handlowym pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami. Skutkiem problemów płatniczych spółdzielni było pozbawienie mieszkańców jednego z podstawowych mediów.

Szczególnie istotne jest ustalenie, czy środki pobierane od mieszkańców w ramach opłat związanych z dostawami ciepła były w odpowiednim zakresie i terminach przekazywane dostawcy, jakie były rzeczywiste przyczyny narastania zobowiązań oraz czy organy spółdzielni odpowiednio wcześnie identyfikowały ryzyko utraty płynności i zagrożenie ciągłości dostaw. Sprawa wymaga tym pilniejszego wyjaśnienia, że termin pełnego wykonania porozumienia z KPEC ma przypadać na koniec października 2026 r., a więc już w okresie zwiększonego zapotrzebowania na energię cieplną. Sytuacja ta ujawnia również problem o charakterze szerszym: mieszkańcy budynków spółdzielczych mogą ponosić konsekwencje finansowe i faktyczne niewywiązywania się spółdzielni z zobowiązań wobec dostawcy mediów nawet wówczas, gdy sami terminowo regulują należności wobec spółdzielni. Powstaje zatem pytanie o skuteczność istniejących instrumentów ochronnych i nadzorczych oraz o potrzebę stworzenia mechanizmów zapobiegających wykorzystywaniu środków pobieranych od mieszkańców na pokrycie kosztów mediów do finansowania innych obszarów działalności spółdzielni, jeżeli prowadziłoby to do zagrożenia ciągłości świadczenia podstawowych usług.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Zwracam się również z prośbą, aby w przypadku podjęcia przez Pana Ministra czynności na podstawie art. 93a Prawa spółdzielczego w odpowiedzi na niniejszą interpelację wskazano zakres żądanych od spółdzielni informacji i dokumentów, a w przypadku wystąpienia o przeprowadzenie lustracji – zakres przedmiotowy tej lustracji. Podkreślam, że celem niniejszej interpelacji nie jest przesądzanie odpowiedzialności prawnej zarządu, rady nadzorczej ani poszczególnych osób, lecz wykorzystanie przewidzianych prawem instrumentów do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego oraz zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańców.

Z poważaniem

Roman Fritz Poseł na Sejm RP