Interpelacja w sprawie ochrony mieszkańców budynków wielolokalowych przed wstrzymaniem dostaw ciepła z powodu zadłużenia spółdzielni mieszkaniowej oraz potrzeby zmian w przepisach Prawa energetycznego

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w związku z sytuacją, do której doszło w sierpniu 2026 r. w zasobach mieszkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej Chrobry w Nakle nad Notecią, a która ujawnia poważny problem systemowy dotyczący ochrony mieszkańców budynków wielolokalowych korzystających z ciepła systemowego. W dniu 10 sierpnia 2026 r. doszło do wstrzymania dostaw energii cieplnej wykorzystywanej do przygotowania ciepłej wody użytkowej w części budynków zarządzanych przez SM Chrobry. Przyczyną były zaległości spółdzielni wobec Komunalnego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej sp. z o.o. w Bydgoszczy. Po podjęciu rozmów osiągnięto porozumienie i dostawy zostały wznowione. Samo rozwiązanie doraźnego problemu nie usuwa jednak zasadniczej kwestii: konsekwencje zadłużenia podmiotu zarządzającego budynkiem mogą bezpośrednio ponosić mieszkańcy, w tym osoby, które prawidłowo i terminowo regulują wobec spółdzielni wszystkie naliczane im opłaty związane z dostawą ciepła.

Specyfika rynku ciepła systemowego powoduje, że sytuacja mieszkańca budynku wielolokalowego jest odmienna od sytuacji indywidualnego odbiorcy energii elektrycznej lub gazu. W budynkach wielolokalowych stroną umowy zawartej z przedsiębiorstwem ciepłowniczym jest co do zasady właściciel lub zarządca budynku, w szczególności spółdzielnia mieszkaniowa albo wspólnota mieszkaniowa. Poszczególni mieszkańcy nie pozostają więc zazwyczaj w bezpośrednim stosunku umownym z przedsiębiorstwem energetycznym. Wnoszą natomiast opłaty związane z zakupem ciepła do spółdzielni lub innego zarządcy, który następnie dokonuje rozliczeń z dostawcą. Powstaje w ten sposób sytuacja, w której mieszkaniec może w pełni wykonać swoje zobowiązanie poprzez terminowe uiszczanie wszystkich naliczonych opłat, a mimo to zostać pozbawiony ciepła lub ciepłej wody wskutek niewykonania przez spółdzielnię własnego zobowiązania wobec przedsiębiorstwa energetycznego.

Zgodnie z art. 6b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne przedsiębiorstwo energetyczne może, po spełnieniu ustawowych warunków, wstrzymać dostarczanie energii w przypadku odpowiednio długiego opóźnienia odbiorcy w zapłacie należności. Problem polega na tym, że w przypadku budynku wielolokalowego formalnym odbiorcą pozostaje zasadniczo podmiot będący stroną umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, podczas gdy skutki wstrzymania dostaw odczuwają osoby fizyczne zamieszkujące poszczególne lokale. Znaczna część mechanizmów ochronnych przewidzianych w Prawie energetycznym jest związana właśnie ze statusem odbiorcy paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym. Tym samym osoba faktycznie korzystająca z ciepła w mieszkaniu może znaleźć się w szczególnie niekorzystnej sytuacji prawnej: ponosi konsekwencje zadłużenia spółdzielni, choć sama nie jest dłużnikiem przedsiębiorstwa ciepłowniczego i nie ma bezpośredniego wpływu na sposób, w jaki spółdzielnia gospodaruje pobranymi od niej środkami.

Opisany przypadek nie powinien być traktowany jedynie jako lokalny konflikt pomiędzy jedną spółdzielnią mieszkaniową a przedsiębiorstwem ciepłowniczym.

Dotyczy on konstrukcji całego systemu ochrony odbiorców ciepła w budynkach wielolokalowych.

W szczególności należy rozważyć sytuację mieszkańca, który:

Taki mechanizm powoduje, że negatywne skutki problemów finansowych spółdzielni zostają przeniesione na osoby, które same nie dopuściły się żadnego opóźnienia w płatności. W przypadku wstrzymania dostaw energii elektrycznej czy gazu do indywidualnego gospodarstwa domowego istnieje bezpośrednia relacja pomiędzy odbiorcą a przedsiębiorstwem energetycznym. Odbiorca posiada wiedzę o swoim zadłużeniu, otrzymuje wymagane prawem powiadomienia, może zapłacić należność, złożyć reklamację lub skorzystać z przewidzianych prawem środków. Mieszkaniec budynku wielolokalowego korzystający z ciepła systemowego może natomiast nie mieć wiedzy o narastającym zadłużeniu spółdzielni aż do momentu, gdy pojawi się realne zagrożenie wstrzymania dostaw. Należy dodać, że samo terminowe regulowanie przez niego należności nie chroni go przed przerwaniem świadczenia. Problem ten staje się szczególnie poważny w okresie sezonu grzewczego, gdy wstrzymanie dostaw może dotyczyć nie tylko ciepłej wody, lecz również ogrzewania mieszkań, w których przebywają dzieci, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami oraz osoby wymagające szczególnej ochrony. Sprawa wymaga zatem odpowiedzi na pytanie, czy obecny model prawny zachowuje właściwą równowagę pomiędzy uzasadnionym prawem przedsiębiorstwa energetycznego do dochodzenia należności a ochroną gospodarstw domowych, które same prawidłowo realizują swoje obowiązki finansowe. Nie można bowiem pomijać interesu przedsiębiorstw ciepłowniczych. Dostawca ciepła nie powinien być zmuszony do nieograniczonego kredytowania nierzetelnego kontrahenta. Rozwiązanie problemu nie powinno jednak polegać na przenoszeniu konsekwencji zadłużenia zarządcy na mieszkańców, którzy swoje opłaty uregulowali. Konieczne jest zatem rozważenie stworzenia mechanizmów, które z jednej strony zabezpieczą należności przedsiębiorstw energetycznych, a z drugiej uniemożliwią lub znacząco ograniczą sytuacje, w których niewinni mieszkańcy zostają pozbawieni podstawowego medium.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Podkreślam, że celem niniejszej interpelacji nie jest kwestionowanie prawa przedsiębiorstw energetycznych do otrzymywania terminowej zapłaty za dostarczane ciepło. Nie można oczekiwać, aby przedsiębiorstwa ciepłownicze bezterminowo finansowały działalność nierzetelnych kontrahentów. Jednocześnie jednak obecny system nie powinien prowadzić do sytuacji, w której podstawowym instrumentem oddziaływania na zadłużoną spółdzielnię staje się faktyczne pozbawienie ciepła setek mieszkańców, spośród których część mogła terminowo uiścić wszystkie wymagane od nich należności. Państwo powinno stworzyć mechanizm, który jednocześnie zabezpieczy interes ekonomiczny przedsiębiorstw energetycznych oraz prawa mieszkańców niezalegających z opłatami. Sprawa SM Chrobry wskazuje, że kwestia ta wymaga pilnej analizy przed sezonem grzewczym 2026/2027.

Z poważaniem

Roman Fritz Poseł na Sejm RP