Interpelacja w sprawie zasad realizacji szczepień przeciwko gruźlicy oraz oceny potrzeby zmian w profilaktyce gruźlicy w Polsce

Szanowna Pani Minister,

gruźlica pozostaje w Polsce istotnym problemem zdrowia publicznego. Nie jest chorobą wyeliminowaną, a aktualne dane epidemiologiczne wskazują, że każdego roku jest rozpoznawanych w naszym kraju ponad 4 tys. przypadków. W 2024 r. zgłoszono 4236 zachorowań na gruźlicę, co odpowiadało współczynnikowi 11,6 przypadków na 100 tys. mieszkańców.

W ostatnim czasie szczególne zaniepokojenie opinii publicznej wywołały informacje o przypadkach gruźlicy w jednej z placówek przedszkolnych na warszawskiej Białołęce. Według przekazanych informacji gruźlicę rozpoznano u osoby dorosłej zatrudnionej w placówce oraz u dziecka, a u kolejnych dzieci potwierdzono utajone zakażenie prątkiem gruźlicy. Przypadek ten ponownie zwrócił uwagę na skuteczność obecnego systemu profilaktyki, nadzoru epidemiologicznego i szczepień ochronnych.

Obowiązujący w Polsce model przewiduje powszechne szczepienie BCG noworodków. Główny Inspektorat Sanitarny podkreśla, że szczepienie powinno być wykonane przed wypisaniem dziecka ze szpitala i pozostaje uzasadnione obecną sytuacją epidemiologiczną. Szczepionka BCG ma szczególne znaczenie dla ochrony najmłodszych dzieci przed ciężkimi postaciami gruźlicy.

Jednocześnie dane dotyczące wykonania tych szczepień wymagają uwagi. W 2023 r. BCG otrzymało 90,9 proc. dzieci urodzonych w Polsce, natomiast w 2024 r. odsetek zaszczepionych noworodków wyniósł 91,5 proc. Widoczne są również różnice regionalne. W kontekście choroby zakaźnej, która nadal występuje w populacji, zasadne jest ustalenie przyczyn niewykonywania szczepienia części dzieci w terminie oraz sprawdzenie, czy każde dziecko, które opuszcza oddział noworodkowy bez szczepienia, jest następnie skutecznie obejmowane systemem uzupełniania szczepień.

Dodatkowym zagadnieniem jest rozpoczęty program badań przesiewowych noworodków w kierunku ciężkiego złożonego niedoboru odporności – SCID. GIS wskazywał, że pojawienie się tych badań powoduje w części placówek i wśród rodziców wątpliwości co do terminu podania żywej szczepionki BCG. Jednocześnie oficjalne stanowisko resortu zdrowia i inspekcji sanitarnej wskazuje na zasadność szczepienia zgodnie z obowiązującym programem. Konieczne jest zatem zapewnienie jednolitego standardu postępowania we wszystkich oddziałach noworodkowych, tak aby różnice organizacyjne lub niejednoznaczna interpretacja zaleceń nie prowadziły do nieuzasadnionego odraczania szczepień.

W debacie publicznej pojawiły się również postulaty ponownej oceny zasadności szczepień przypominających przeciwko gruźlicy u starszych dzieci, młodzieży lub wybranych grup osób dorosłych. W przeszłości polski program szczepień obejmował kolejne szczepienia BCG, natomiast obecnie podstawą profilaktyki szczepiennej jest jedna dawka podawana we wczesnym okresie życia.

Należy jednak podkreślić, że ewentualna zmiana programu powinna wynikać z aktualnej wiedzy naukowej, a nie wyłącznie z pojedynczych przypadków zachorowań. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że dostępne dowody nie potwierdzają obecnie wystarczającej skuteczności rutynowej rewakcynacji BCG u osób immunokompetentnych wcześniej zaszczepionych, aby rekomendować takie postępowanie populacyjnie. WHO zaznacza jednocześnie potrzebę dalszych badań nad tym, czy określone grupy wiekowe lub osoby szczególnie narażone na kontakt z prątkami gruźlicy mogłyby odnieść korzyść z dodatkowego szczepienia.

Równocześnie WHO prowadzi intensywne działania dotyczące nowych szczepionek przeciwko gruźlicy przeznaczonych dla młodzieży i osób dorosłych. Organizacja wskazuje, że właśnie w tych grupach występuje zdecydowana większość przypadków choroby, i rekomenduje państwom przygotowanie systemów ochrony zdrowia do możliwego wdrażania nowych szczepionek, gdy uzyskają one wymagane dowody skuteczności i zostaną dopuszczone do stosowania.

Istotnym elementem przeciwdziałania gruźlicy pozostaje również szybkie wykrywanie zakażeń w otoczeniu chorego. Osoby z utajonym zakażeniem prątkiem gruźlicy nie zakażają innych, jednak część z nich może w przyszłości rozwinąć aktywną chorobę. WHO szacuje, że dzieje się tak u około 5-10 proc. osób zakażonych, a ryzyko jest szczególnie wysokie między innymi u osób z zaburzeniami odporności. Z tego względu WHO wskazuje na znaczenie badań osób z kontaktu oraz leczenia profilaktycznego osób najbardziej zagrożonych rozwojem aktywnej gruźlicy.

Wobec powyższego zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jak Ministerstwo Zdrowia ocenia aktualną sytuację epidemiologiczną gruźlicy w Polsce oraz czy w związku z liczbą zachorowań i lokalnymi ogniskami jest planowana aktualizacja krajowej strategii profilaktyki, diagnostyki i zwalczania gruźlicy?

2. Jakie są przyczyny niewykonania szczepienia BCG u części noworodków oraz czy Ministerstwo Zdrowia planuje wprowadzenie mechanizmu skutecznego monitorowania i uzupełniania szczepienia u dzieci, które opuszczają szpital bez podania BCG?

3. Czy Ministerstwo Zdrowia, w związku z wdrożeniem badań przesiewowych noworodków w kierunku SCID, zamierza wydać jednolite, ogólnopolskie wytyczne dla oddziałów noworodkowych określające zasady kwalifikacji, ewentualnego odroczenia oraz późniejszego wykonania szczepienia BCG?

4. Czy resort zlecił lub planuje zlecić analizę aktualnych danych naukowych i epidemiologicznych dotyczącą zasadności stosowania dodatkowych szczepień przeciwko gruźlicy w wybranych grupach podwyższonego ryzyka, w tym u osób szczególnie narażonych zawodowo lub epidemiologicznie, z uwzględnieniem aktualnych zaleceń WHO?

5 .Jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu przygotowania Polski do ewentualnego wdrożenia nowych szczepionek przeciwko gruźlicy przeznaczonych dla młodzieży i dorosłych, nad którymi obecnie są prowadzone zaawansowane badania i prace koordynowane na poziomie miedzynarodowym?

Z poważaniem

Małgorzata Niemczyk