Interpelacja w sprawie okoliczności zezwolenia Stowarzyszeniu Autorów i Wydawców "Copyright Polska" na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów literackich

Szanowna Pani Minister,

zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi opiera się na zaufaniu między twórcą, a organizacją działającą na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury. Decyzja o tym, kto tę rolę pełni, przesądza o realnej pozycji twórcy na rynku.

W dniu 4 grudnia 2024 r. Stowarzyszenie Autorów i Wydawców „Copyright Polska“ – organizacja zrzeszająca wydawców książek i dysponująca zezwoleniem w zakresie praw wydawców – wystąpiło o rozszerzenie zezwolenia o zarządzanie prawami autorów utworów literackich. Minister kultury i dziedzictwa narodowego wniosek uwzględnił i rozszerzył zakres zezwolenia. Jednak sposób prowadzenia tego postępowania budzi poważne wątpliwości. Z dostępnych informacji nie wynika, aby organ przeprowadził postępowanie dowodowe weryfikujące ustawowy warunek dawania przez wnioskodawcę rękojmi należytego zarządzania powierzonymi prawami. Rozstrzygnięcie zdaje się opierać na twierdzeniach samego wnioskodawcy o sobie.

O toczącym się postępowaniu nie zawiadomiono organizacji zrzeszających twórców, których zezwolenie bezpośrednio dotyczy, ani nie ujawniono informacji o nim przed wydaniem decyzji. Gdy Unia Literacka w kwietniu 2026 r., a następnie Stowarzyszenie Pisarzy Polskich 28 maja 2026 r. zgłosiły chęć przystąpienia do postępowania i sprzeciw wobec rozszerzenia zezwolenia, ich pisma nie doczekały się żadnego rozstrzygnięcia procesowego – ani postanowienia o dopuszczeniu, ani o odmowie, od którego przysługiwałby środek zaskarżenia. W udostępnionych aktach sprawy brak jest śladu tych wniosków. Organizacje reprezentujące grupę, o której prawach rozstrzygano, zostały w ten sposób pozbawione możliwości zajęcia stanowiska i zakwestionowania decyzji. Wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji ministerstwo odrzuciło, odmawiając wszczęcia postępowania 20 lipca 2026 r., a następnie ponownie 18 sierpnia 2026 r.

Niepokojąca jest również ocena samego wnioskodawcy, którą resort drastycznie i bez wyjaśnienia zmienił w ciągu zaledwie kilku miesięcy. W lipcu 2024 r. ministerstwo popierało przed sądem administracyjnym ograniczenie zezwolenia „Copyright Polska“ w zakresie praw wydawców, wskazując na jego niewykonywanie przez ponad dwadzieścia lat. Kilka miesięcy później ta sama organizacja została uznana za przygotowaną do zarządzania prawami kolejnej, znacznie liczniejszej grupy uprawnionych. Ze sprawozdania „Copyright Polska“ z działalności za 2025 r. wynika, że w zakresie praw autorskich stowarzyszenie nie posiada zatwierdzonych tabel wynagrodzeń, nie zawarło umów licencyjnych ani umów o pobór wynagrodzeń, nie dokonało inkasa na terytorium Polski i nie przyjęło regulaminu repartycji. Rok po uzyskaniu uprawnienia nie istnieją zatem podstawowe narzędzia, bez których żadne wynagrodzenie nie może trafić do konkretnego autora.

Sednem sprawy jest konflikt interesów. Prawa autora i prawa wydawcy do tej samej książki są odrębne, a interesy obu stron rozbieżne – w kwestii wysokości wynagrodzenia, przejrzystości rozliczeń, dostępności tytułu w sprzedaży czy stosowania klauzuli bestsellerowej. W organach „Copyright Polska“ zasiadają wyłącznie przedstawiciele środowiska wydawniczego. Napięcie to ujawnił publiczny spór z sierpnia 2026 r., w którym prezes stowarzyszenia skrytykował powołanie przez pisarzy własnego wydawnictwa, a następnie, w oświadczeniu z 17 sierpnia 2026 r., zastrzegł, że wypowiadał się prywatnie. Natomiast obie organizacje pisarskie konsekwentnie oświadczają, że nie chcą być reprezentowane przez organizację wydawców.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Z wyrazami szacunku Paulina Matysiak Posłanka na Sejm RP