Interpelacja w sprawie zakresu zwolnień z obowiązku zapewniania budowli ochronnych w nowych budynkach użyteczności publicznej

Szanowny Panie Ministrze,

od 5 września 2026 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2 września 2026 r., zgodnie z którym obowiązek zapewnienia budowli ochronnej nie obejmuje m.in. budynków użyteczności publicznej bez kondygnacji podziemnej, jeżeli łączna powierzchnia wewnętrzna kondygnacji nadziemnych nie przekracza 5000 m², budynków przeznaczonych dla nie więcej niż 50 osób – z określonym wyjątkiem dotyczącym siedzib administracji publicznej - oraz budynków wpisanych do rejestru albo wojewódzkiej ewidencji zabytków. Rozporządzenie przewiduje także brak obowiązku przy określonych rozbudowach i nadbudowach oraz umożliwia wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta udzielenie indywidualnego zwolnienia m.in. z uwagi na brak możliwości technicznych, brak potrzeby zapewnienia miejsc schronienia, nieproporcjonalnie wysokie koszty albo dostępność innej budowli ochronnej w odległości do 500 m.

Rozwiązania te zostały wprowadzone po nowelizacji art. 93 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, która ustanowiła zasadę zapewniania budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej, jednocześnie upoważniając ministra do określenia przypadków wyłączenia i zwolnienia z tego obowiązku. Jednocześnie art. 90 ustawy zakłada planowanie pojemności obiektów zbiorowej ochrony tak, aby w miastach zapewniały one miejsca dla co najmniej 50% przewidywanej liczby ludności, w tym w budowlach ochronnych dla co najmniej 25%, a poza miastami odpowiednio dla co najmniej 25% i 15% ludności. Samorządy zwracają uwagę, że nowe regulacje porządkują proces inwestycyjny, jednak skala przewidzianych wyłączeń powoduje potrzebę oceny ich wpływu na realizację ustawowych celów dotyczących dostępności miejsc schronienia.

Zakres automatycznych wyłączeń oraz kryteria indywidualnego zwolnienia, w szczególności przesłanki „braku potrzeby” i „braku ekonomicznej zasadności”, mogą prowadzić do zróżnicowanej praktyki samorządów i wymagają monitorowania pod kątem wpływu na osiągnięcie minimalnych poziomów pojemności obiektów zbiorowej ochrony określonych w art. 90 ustawy. Wątpliwości wymaga również to, czy przed przyjęciem progów 5000 m², 2500 m² oraz 50 i 100 osób oszacowano liczbę inwestycji wyłączonych z obowiązku oraz liczbę miejsc w budowlach ochronnych, które w konsekwencji nie powstaną.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Na podstawie jakich analiz, danych dotyczących zagrożeń oraz kalkulacji technicznych i ekonomicznych ustalono w rozporządzeniu z 2 września 2026 r. progi 5000 m² i 2500 m² oraz 50 i 100 osób, i czy ministerstwo dysponuje oszacowaniem liczby budynków użyteczności publicznej, które w skali kraju będą corocznie objęte poszczególnymi wyłączeniami?

2. Czy przed wydaniem rozporządzenia oszacowano, o ile zastosowanie przewidzianych w nim wyłączeń i zwolnień może zmniejszyć liczbę nowych miejsc w schronach i ukryciach w perspektywie lat 2026-2030?

3. Jakie wytyczne zostały albo zostaną przekazane wójtom, burmistrzom i prezydentom miast w celu jednolitego stosowania przesłanek zwolnienia, w szczególności pojęć „braku potrzeby zapewnienia określonej liczby miejsc schronienia” oraz „nieproporcjonalnie wysokich kosztów”, i według jakich kryteriów organy mają dokumentować spełnienie tych przesłanek?

4. W jaki sposób ministerstwo będzie monitorowało liczbę decyzji o zwolnieniu wydawanych na podstawie art. 93 ust. 2 ustawy oraz ich wpływ na osiąganie określonych w art. 90 ust. 2 ustawowych poziomów pojemności obiektów zbiorowej ochrony, a także czy planowane jest prowadzenie centralnej statystyki takich decyzji wraz z przyczynami zwolnień?

5. Czy ministerstwo przewiduje przeprowadzenie po pierwszym roku obowiązywania rozporządzenia oceny jego skutków, obejmującej w szczególności wpływ wyłączeń na liczbę nowych budowli ochronnych, praktykę stosowania kryterium odległości 500 m oraz realizację minimalnych poziomów ochrony ludności, a jeżeli tak – kiedy taka ocena zostanie przeprowadzona i czy jej wyniki zostaną podane do publicznej wiadomości?

Z poważaniem