Interpelacja nr 20447

Interpelacja w sprawie zasad podziału środków w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031, wysokości alokacji dla województwa podlaskiego oraz wpływu inwestycji związanych z bezpieczeństwem na rozwój gospodarczy regionu, przeciwdziałanie depopulacji i tworzenie dobrze płatnych miejsc pracy

Adresat: minister spraw wewnętrznych i administracji

Data wpływu: 2026-10-16

Autorzy: Jacek Sasin

Treść interpelacji

Szanowny Panie Ministrze,

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031 powinien być postrzegany nie tylko jako instrument służący budowie systemu bezpieczeństwa państwa, ale również jako istotny element długofalowej polityki rozwoju poszczególnych regionów Polski.

Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku województwa podlaskiego. Jest to region o wyjątkowym znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa Rzeczypospolitej, położony przy granicy z Białorusią, obejmujący obszary o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO, w tym rejon przesmyku suwalskiego.

Jednocześnie województwo podlaskie mierzy się z poważnymi wyzwaniami rozwojowymi. Należą do nich m.in. depopulacja części regionu, odpływ ludzi młodych, ograniczona liczba miejsc pracy oferujących wynagrodzenia konkurencyjne wobec największych ośrodków gospodarczych kraju, konieczność przyciągania nowych inwestycji oraz potrzeba wzmacniania lokalnej przedsiębiorczości.

Dlatego środki przeznaczane na ochronę ludności i obronę cywilną powinny w możliwie największym stopniu tworzyć również trwałą wartość gospodarczą dla regionu.

I. Wysokość środków przewidzianych dla województwa podlaskiego

Z przedstawionych limitów wieloletnich wynika, że dla województwa podlaskiego przewidziano w:

Łącznie w latach 2027–2031 daje to 518 870 196 zł.

Dla porównania łączna wysokość limitów wskazanych dla wszystkich dysponentów wynosi:

Oznacza to, że udział województwa podlaskiego w przedstawionej puli środków wynosi około 3,3% w każdym z analizowanych lat.

Sama wysokość nominalnej alokacji nie powinna być jednak analizowana w oderwaniu od specyfiki regionu.

Podlaskie jest województwem, które z jednej strony ponosi szczególne koszty związane ze swoim strategicznym położeniem, a z drugiej zmaga się z wyzwaniami demograficznymi i gospodarczymi.

Wydatki na bezpieczeństwo powinny zatem stanowić dla woj. podlaskiego nie tylko koszt związany z realizacją zadań państwa, ale również impuls rozwojowy.

Inwestycje realizowane w ramach programu mogą bowiem przyczyniać się do rozwoju infrastruktury, wzrostu atrakcyjności inwestycyjnej województwa, powstawania nowych przedsiębiorstw oraz tworzenia stabilnych i dobrze wynagradzanych miejsc pracy.

II. Podlaskie jako region bezpieczeństwa i rozwoju

Nie powinno się przeciwstawiać bezpieczeństwa państwa rozwojowi gospodarczemu województwa podlaskiego.

Wręcz przeciwnie – silna gospodarczo, ludna i dobrze skomunikowana Polska Wschodnia jest elementem bezpieczeństwa państwa.

Region, który traci mieszkańców, szczególnie ludzi młodych i wykształconych, staje się jednocześnie słabszy gospodarczo i społecznie. Z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa jest to zjawisko wymagające szczególnej uwagi.

Dlatego realizacja inwestycji związanych z ochroną ludności i obroną cywilną powinna być projektowana w taki sposób, aby tam, gdzie jest to możliwe, jednocześnie:

1) wzmacniać bezpieczeństwo mieszkańców; 2) zwiększać odporność infrastruktury; 3) poprawiać dostępność komunikacyjną regionu; 4) zwiększać atrakcyjność inwestycyjną województwa; 5) wspierać rozwój przedsiębiorstw; 6) tworzyć nowe miejsca pracy; 7) zwiększać poziom wynagrodzeń; 8) ograniczać odpływ młodych mieszkańców; 9) przyciągać inwestorów z innych części Polski i z zagranicy; 10) wzmacniać potencjał gospodarczy wschodniej części kraju.

Szczególnie istotne powinny być inwestycje o charakterze podwójnego zastosowania, które służą zarówno celom cywilnym, jak i bezpieczeństwu państwa.

Dotyczy to w szczególności infrastruktury transportowej, kolejowej, drogowej, energetycznej, telekomunikacyjnej, cyfrowej, logistycznej, przemysłowej, medycznej oraz infrastruktury krytycznej.

Takie podejście pozwoliłoby uniknąć sytuacji, w której województwo podlaskie ponosi przede wszystkim ciężary wynikające ze swojego strategicznego położenia, podczas gdy największe korzyści gospodarcze z inwestycji związanych z bezpieczeństwem pozostają w innych częściach kraju.

Szczególne zaniepokojenie budzi ryzyko tego, że wymóg zgodności inwestycji z potrzebami obronnymi oraz procedura ich opiniowania mogą w praktyce prowadzić do blokowania lub ograniczania inwestycji na terenie województwa podlaskiego. O ile uwzględnianie potrzeb Sił Zbrojnych, planów obronnych, terenów zamkniętych, ich stref ochronnych oraz założeń ewakuacji na czas wojny jest w pełni uzasadnione, o tyle nie może to prowadzić do sytuacji, w której strategiczne położenie woj. podlaskiego staje się jednocześnie przyczyną ograniczania jego rozwoju gospodarczego. Istnieje ryzyko, że znaczna część potencjalnych inwestycji – szczególnie inwestycji przemysłowych, logistycznych, infrastrukturalnych i związanych z nowymi miejscami pracy – będzie podlegała ograniczeniom lub negatywnym opiniom właśnie ze względu na uwarunkowania obronne. W konsekwencji województwo podlaskie mogłoby znaleźć się w sytuacji, w której z jednej strony ponosi szczególne ciężary i znaczenie związane z bezpieczeństwem państwa, a z drugiej jego strategiczne położenie staje się barierą dla inwestycji, rozwoju przedsiębiorczości, tworzenia dobrze płatnych miejsc pracy i przeciwdziałania depopulacji.

Taki mechanizm byłby szczególnie niekorzystny z punktu widzenia długofalowego bezpieczeństwa państwa, ponieważ region o kluczowym znaczeniu strategicznym nie może być jednocześnie pozbawiany możliwości budowania silnego potencjału gospodarczego i demograficznego.

Dlatego zasadne jest stworzenie takich zasad opiniowania i lokalizacji inwestycji, które zamiast blokować rozwój woj. podlaskiego, będą poszukiwały rozwiązań pozwalających na pogodzenie potrzeb obronnych z potrzebami gospodarczymi. W szczególności należy preferować inwestycje podwójnego zastosowania oraz takie rozwiązania projektowe i lokalizacyjne, które umożliwiają jednoczesne wykorzystanie infrastruktury na potrzeby obrony cywilnej, Sił Zbrojnych, mieszkańców i gospodarki. Nie powinno dochodzić do sytuacji, w której odmowa lub ograniczenie możliwości realizacji inwestycji wynika wyłącznie z faktu, że dany obszar znajduje się w regionie o szczególnym znaczeniu obronnym, bez uprzedniego przeanalizowania możliwości dostosowania projektu do wymogów bezpieczeństwa. Strategiczne położenie woj. podlaskiego powinno być argumentem za zwiększeniem inwestycji i środków dla regionu, a nie mechanizmem, który poprzez ograniczenia lokalizacyjne i proceduralne będzie utrudniał jego rozwój.

III. Współczynnik geograficzny dla województwa podlaskiego

Szczególnej analizy wymaga zastosowany w programie współczynnik geograficzny.

Województwo podlaskie ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa Rzeczypospolitej. Jednocześnie jest regionem, który wymaga dodatkowych impulsów rozwojowych.

Dlatego obecny poziom współczynnika geograficznego należy uznać za niewystarczający.

W mojej ocenie współczynnik dla województwa podlaskiego powinien zostać zwiększony co najmniej do poziomu +0,6.

Takie rozwiązanie byłoby uzasadnione nie tylko względami bezpieczeństwa, lecz również koniecznością wyrównywania różnic rozwojowych i przeciwdziałania negatywnym tendencjom demograficznym.

Zwiększenie współczynnika powinno umożliwić wygenerowanie większych środków na inwestycje, które będą miały jednocześnie znaczenie dla bezpieczeństwa i rozwoju gospodarczego regionu.

Należy bowiem przyjąć zasadę, że im większe znaczenie danego regionu dla bezpieczeństwa państwa, tym większa powinna być możliwość wykorzystania inwestycji bezpieczeństwa do budowania jego potencjału gospodarczego i społecznego.

Liczba ludności oraz poziom urbanizacji są niewątpliwie istotnymi parametrami przy planowaniu systemu ochrony ludności. Nie powinny jednak być traktowane jako jedyne lub jednoznacznie dominujące kryteria przy podziale środków inwestycyjnych.

W szczególności należy rozróżnić koszty funkcjonowania systemu ochrony ludności od kosztów budowy infrastruktury.

W przypadku inwestycji budowlanych koszt wykonania określonego obiektu nie jest bowiem proporcjonalny do liczby mieszkańców województwa. Wybudowanie schronu, magazynu, obiektu infrastruktury krytycznej, instalacji energetycznej, systemu łączności czy odpowiednio wyposażonego obiektu ochrony ludności może generować zbliżone koszty niezależnie od tego, czy będzie on służył mieszkańcom dużego miasta, czy mniejszej miejscowości.

Oznacza to, że mechaniczne powiązanie wysokości finansowania przede wszystkim z liczbą ludności lub poziomem urbanizacji może prowadzić do sytuacji, w której województwa o mniejszej liczbie mieszkańców otrzymują środki niewspółmierne do rzeczywistych kosztów zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.

W przypadku województwa podlaskiego problem ten jest szczególnie istotny.

Podlaskie charakteryzuje się nie tylko relatywnie niższą liczbą mieszkańców niż najbardziej zaludnione województwa, ale również znacznym terytorium, zróżnicowaną strukturą osadniczą, obszarami o niskiej gęstości zaludnienia oraz szczególnym położeniem przy granicy państwa.

Z perspektywy ochrony ludności oznacza to konieczność zapewnienia infrastruktury na znacznie większym obszarze, również w miejscowościach o mniejszej liczbie mieszkańców.

Niska liczba mieszkańców na kilometr kwadratowy nie oznacza bowiem proporcjonalnie niskiego kosztu zapewnienia infrastruktury bezpieczeństwa.

Wręcz przeciwnie – w przypadku rozproszonej sieci osadniczej konieczność zapewnienia odpowiedniej infrastruktury w wielu miejscowościach może powodować dodatkowe koszty związane m.in. z budową, wyposażeniem, transportem, łącznością, energetyką oraz utrzymaniem infrastruktury.

Dlatego przy konstruowaniu algorytmu podziału środków należy uwzględniać nie tylko liczbę ludności i poziom urbanizacji, lecz także:

W szczególności zasadne jest rozważenie wprowadzenia do algorytmu komponentu kosztowego , który uwzględniałby rzeczywisty koszt wykonania określonych rodzajów inwestycji, zamiast zakładać, że koszt ten automatycznie wynika z liczby mieszkańców.

W algorytmie powinien również znaleźć się odpowiednio ważony komponent strategiczny , uwzględniający znaczenie danego województwa dla bezpieczeństwa państwa. Zwiększenie przewidzianej alokacji o współczynnik +0,3 jest niewystarczające w stosunku do potrzeb województwa podlaskiego.

IV. Bezpieczeństwo jako impuls dla gospodarki województwa podlaskiego

Województwo podlaskie nie powinno być postrzegane wyłącznie jako obszar, na którym należy lokować infrastrukturę związaną z bezpieczeństwem.

Powinno być również miejscem, w którym dzięki tym inwestycjom powstają:

W szczególności należy dążyć do tego, aby wydatki publiczne związane z bezpieczeństwem tworzyły warunki do powstawania trwałych, dobrze wynagradzanych miejsc pracy, a nie tylko czasowego wzrostu zatrudnienia przy realizacji poszczególnych inwestycji.

Ma to szczególne znaczenie dla przeciwdziałania depopulacji.

Jeżeli młodzi mieszkańcy województwa podlaskiego mają pozostać w regionie, muszą mieć możliwość znalezienia tam pracy odpowiadającej ich kwalifikacjom i zapewniającej poziom wynagrodzeń pozwalający na samodzielne życie, zakładanie rodzin i inwestowanie w przyszłość.

V. Inwestycje o charakterze strategicznym

Za szczególnie istotne należy uznać inwestycje, które łączą funkcję cywilną z funkcją bezpieczeństwa.

Przykładem mogą być:

W przypadku województwa podlaskiego należy szczególnie zwrócić uwagę na inwestycje wzmacniające potencjał gospodarczy pasa wschodniego.

Ich realizacja może jednocześnie wzmacniać bezpieczeństwo Polski oraz ograniczać marginalizację gospodarczą regionu.

VI. Zasady opiniowania inwestycji

Wątpliwości budzą również zasady opiniowania inwestycji oraz zakupów realizowanych w ramach programu.

Jeżeli inwestycje budowlane oraz zakupy o wartości powyżej 50 000 zł brutto dla jednego rodzaju zakupów podlegają opiniowaniu przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, należy ocenić, czy tak niski próg nie będzie prowadził do nadmiernego wydłużania procesu realizacji inwestycji.

Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku inwestycji, które są jednocześnie istotne dla rozwoju gospodarczego regionu.

Procedury administracyjne nie powinny powodować sytuacji, w której wartościowa inwestycja może zostać opóźniona wyłącznie ze względu na wieloetapowy proces opiniowania.

Jeszcze większe znaczenie ma zasada, zgodnie z którą inwestycje wieloletnie oraz inwestycje o wartości przekraczającej 500 000 zł mają być opiniowane wspólnie przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz ministra obrony narodowej.

Konieczne jest zapewnienie, aby rozwiązania te nie tworzyły bariery dla inwestycji, które jednocześnie poprawiają bezpieczeństwo i rozwój gospodarczy regionu.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pięcioma głównymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo przewiduje zmianę algorytmu podziału środków w taki sposób, aby liczba ludności i poziom urbanizacji nie były traktowane jako dominujące kryteria przy finansowaniu inwestycji, a większą rolę odgrywały rzeczywiste koszty inwestycji, powierzchnia województwa, gęstość i rozproszenie zaludnienia, potrzeby infrastrukturalne oraz strategiczne znaczenie danego regionu dla bezpieczeństwa państwa?

2. Czy ministerstwo przewiduje zwiększenie finansowania województwa podlaskiego, w tym poprzez zwiększenie współczynnika geograficznego z obecnego poziomu +0,3 do co najmniej +0,6, z uwagi na strategiczne położenie województwa, jego znaczenie dla bezpieczeństwa wschodniej granicy państwa, znaczenie dla wschodniej flanki NATO, specyfikę infrastrukturalną, rozproszenie osadnictwa oraz jednoczesne występowanie problemów demograficznych i gospodarczych?

3. W jaki sposób ministerstwo zamierza zagwarantować, aby środki przeznaczane na ochronę ludności i obronę cywilną stanowiły jednocześnie impuls dla rozwoju gospodarczego województwa podlaskiego, w szczególności poprzez inwestycje podwójnego zastosowania, rozwój infrastruktury transportowej, energetycznej, cyfrowej, logistycznej i przemysłowej oraz tworzenie trwałych, dobrze płatnych miejsc pracy?

Proszę również o wskazanie, czy przy ocenie i wyborze inwestycji będzie uwzględniany ich wpływ na:

4. Czy ministerstwo przewiduje zwiększenie elastyczności i przejrzystości systemu realizacji inwestycji, w szczególności poprzez uproszczenie procedur opiniowania, określenie maksymalnych terminów wydawania opinii, możliwość aktualizacji alokacji w trakcie realizacji programu oraz zapewnienie dodatkowego finansowania inwestycji o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa i rozwoju gospodarczego województwa podlaskiego?

Z wyrazami szacunku

Jacek Sasin Poseł na Sejm RP

Inne interpelacje: Jacek Sasin

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji