Interpelacja nr 20544

Interpelacja w sprawie koordynacji nadzoru nad prawidłowością wykorzystania środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w ramach inwestycji E2.1.2 "Pasażerski tabor kolejowy" oraz stosowania przez instytucje systemu realizacji KPO przepisów dotyczących zwrotu wsparcia

Adresat: minister funduszy i polityki regionalnej

Data wpływu: 2026-10-20

W skrócie

Posłowie Michał Moskal interpeluje ministra funduszy i polityki regionalnej w sprawie nieprawidłowości w wykorzystaniu środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) w projekcie zakupu taboru kolejowego, w tym wykorzystywania wagonów poza przewidzianymi relacjami, co może naruszać przepisy dotyczące zwrotu wsparcia. Posłowie krytykuje brak skutecznego monitoringu i wąską interpretację przesłanek zwrotu wsparcia przez Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT), co może prowadzić do nadużyć finansowych i konfliktów interesów.

Opis wygenerowany automatycznie na podstawie danych Sejmu RP · jak powstają opisy AI

Treść interpelacji

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP kieruję interpelację dotyczącą wykonywania przez Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej, jako ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, zadań związanych z koordynacją realizacji Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), w ramach pełnienia funkcji instytucji koordynującej KPO.

Zgodnie z art. 14le ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju koordynacja ta obejmuje m.in. monitorowanie realizacji planu i wydawanie zaleceń dotyczących osiągania kamieni milowych i wskaźników, wydawanie wytycznych instytucjom odpowiedzialnym za realizację inwestycji oraz jednostkom wspierającym, występowanie o płatności oraz przygotowanie deklaracji zarządczej i podsumowania audytów.

Sprawa dotyczy przedsięwzięcia nr KPOD.09.08-IW.02-0001/24 realizowanego przez PKP Intercity SA w ramach inwestycji E2.1.2 „Pasażerski tabor kolejowy”, dla którego Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) jako jednostka wspierająca zawarło 30 października 2024 r. umowę o objęcie przedsięwzięcia wsparciem w wysokości 2 162 032 704,80 zł na zakup 56 lokomotyw elektrycznych i modernizację 248 wagonów.

W zatwierdzonym wniosku przewoźnik wskazał: „Zakłada się, iż zakupiony w ramach przedsięwzięcia tabor będzie kursował w relacjach objętych umową PSC”, a spełnienie kryterium horyzontalnego nr 8 „Pomoc publiczna oraz pomoc de minimis” oceniano w powiązaniu z tą umową.

W 2026 r. prasa branżowa ujawniła wykorzystywanie wagonów objętych wsparciem w komercyjnych pociągach Express InterCity, a pod koniec czerwca 2026 r. – w międzynarodowym pociągu Adriatic Express, obsługującym relacje do Rijeki i Kopru. CUPT potwierdził wykorzystanie taboru poza trasami określonymi w umowie o udzielenie wsparcia.

Z odpowiedzi CUPT na moje interwencje poselskie wynika, że: (1) informacje o naruszeniach pochodziły „głównie z zewnątrz”, a CUPT śledzi w tym celu media społecznościowe i portale branżowe; (2) CUPT „nie dysponuje szczegółowymi danymi” o skali zjawiska, a okres od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2026 r. „nie był przedmiotem oddzielnej analizy”; (3) od 24 sierpnia 2026 r. elementem bieżącego monitoringu są comiesięczne raporty i oświadczenia samego beneficjenta; (4) podstawowym zakresem kontroli po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia, planowanej na I kwartał 2027 r., ma być utrzymanie wskaźnika potwierdzanego protokołami odbioru, tj. liczby sztuk taboru; (5) w okresie trwałości, tj. do około listopada 2029 r., wagony objęte wsparciem „nie powinny jeździć po innych trasach niż wskazane we wniosku”.

Szczególne znaczenie dla systemu realizacji KPO ma stanowisko CUPT, zgodnie z którym stwierdzone przypadki nie wypełniały przesłanek zwrotu wsparcia, ponieważ koniecznością uruchomienia procedury zwrotu mogłyby skutkować tylko działania wypełniające znamiona poważnej nieprawidłowości, o której mowa w motywach (53) i (54) rozporządzenia 2021/241, tj. sytuacje nadużyć finansowych, korupcji lub konfliktu interesów. Tymczasem art. 14ls ust. 1 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju przewiduje zwrot środków wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, wykorzystanych z naruszeniem procedur, w tym postanowień umowy, albo pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości.

Art. 22 ust. 1 rozporządzenia 2021/241 zobowiązuje państwo członkowskie do zapewnienia odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych lub niewłaściwie wykorzystanych – nadużycia finansowe, korupcję i konflikt interesów wymienia jedynie przykładowo – a art. 22 ust. 2 lit. a zobowiązuje do regularnego sprawdzania, czy finansowanie zostało wykorzystane właściwie, zgodnie ze wszystkimi obowiązującymi przepisami. Motyw (53) rozporządzenia dotyczy natomiast relacji między Komisją Europejską a państwem członkowskim. Jeżeli wykładnia przyjęta przez CUPT jest stosowana także przez inne jednostki wspierające lub instytucje odpowiedzialne za realizację inwestycji, w praktyce zawęża ona ustawowe przesłanki zwrotu.

CUPT poinformował ponadto, że w latach 2024–2026 wpłynęło do niego jedno oświadczenie o konflikcie interesów w odniesieniu do przedsięwzięć realizowanych w ramach KPO, które skutkowało wyłączeniem pracownika od czynności związanych z projektami danego podmiotu, oraz że nie zgłaszał instytucjom nadrzędnym ryzyka konfliktu interesów związanego z omawianym przedsięwzięciem. Kwestia ta pojawiła się w kontekście publikacji prasowej wskazującej na możliwe powiązania osobowe między kadrą kierowniczą CUPT a kadrą kierowniczą beneficjenta. Nie formułuję w tym zakresie zarzutów wobec jakiejkolwiek osoby. Pytam o funkcjonowanie systemu, za którego spójność odpowiada instytucja koordynująca.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy instytucja koordynująca KPO została poinformowana przez ministra infrastruktury, jako instytucję odpowiedzialną za realizację inwestycji, lub przez CUPT o przypadkach wykorzystania taboru objętego przedsięwzięciem nr KPOD.09.08-IW.02-0001/24 poza relacjami objętymi umową PSC? Jeżeli tak, to kiedy i w jakiej formie; jakie działania podjęła instytucja koordynująca, w szczególności czy wydała zalecenia lub wytyczne na podstawie art. 14le ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju?

2. Czy przypadki te zostały uwzględnione w deklaracji zarządczej i podsumowaniu przeprowadzonych audytów dołączanych do wniosku o płatność zgodnie z art. 22 ust. 2 lit. c rozporządzenia 2021/241, przygotowywanych przez ministra funduszy i polityki regionalnej, w szczególności we wniosku obejmującym kamienie milowe i wskaźniki inwestycji E2.1.2? Jeżeli nie, to z jakich przyczyn?

3. Czy instytucja koordynująca podziela wykładnię CUPT, zgodnie z którą wyłącznie poważna nieprawidłowość (nadużycie finansowe, korupcja, konflikt interesów) uzasadnia uruchomienie procedury zwrotu wsparcia na podstawie art. 14ls ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju? Czy ministerstwo wydało instytucjom systemu realizacji KPO wytyczne lub interpretacje dotyczące stosowania przesłanek z art. 14ls ust. 1, a jeżeli tak, to jakie? Jeżeli ministerstwo nie podziela tej wykładni, to czy wyda w tym zakresie wytyczne na podstawie art. 14le ustawy?

4. Czy ministerstwo przeanalizowało, czy wykorzystanie taboru objętego wsparciem w działalności komercyjnej przewoźnika wpływa na spełnienie kryterium horyzontalnego nr 8 „Pomoc publiczna oraz pomoc de minimis” i na zgodność wsparcia z zasadami pomocy publicznej? Czy w tej sprawie zasięgano opinii prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów?

5. W jaki sposób instytucja koordynująca weryfikuje osiągnięcie i utrzymanie wskaźników inwestycji E2.1.2 – wyłącznie na podstawie protokołów odbioru pojazdów, czy także na podstawie danych o ich eksploatacji? Czy w systemie realizacji KPO obowiązuje jednolita metodyka monitorowania trwałości przedsięwzięć taborowych, w tym taboru regionalnego, obejmująca sposób wykorzystania pojazdów, a nie tylko ich posiadanie? Jeżeli nie – czy ministerstwo zamierza ją wprowadzić?

6. Ile wezwań do zwrotu na podstawie art. 14ls ust. 2 oraz ile decyzji na podstawie art. 14ls ust. 3 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju wydano do 30 września 2026 r. w ramach KPO i na jaką łączną kwotę – w podziale na instytucje odpowiedzialne za realizację inwestycji, ze wskazaniem danych dotyczących inwestycji transportowych?

7. Ile oświadczeń o konflikcie interesów złożono w latach 2022–2026 w poszczególnych jednostkach wspierających i instytucjach odpowiedzialnych za realizację inwestycji KPO oraz w ilu przypadkach skutkowały one wyłączeniem pracownika od czynności? Czy instytucja koordynująca gromadzi takie dane i czy ocenia, że jedno oświadczenie złożone w CUPT w latach 2024–2026 w odniesieniu do całego portfela przedsięwzięć KPO obsługiwanych przez tę jednostkę świadczy o skuteczności systemu identyfikowania konfliktu interesów?

8. Czy w systemie realizacji KPO istnieje obowiązek informowania instytucji koordynującej o zidentyfikowanych i zarządzanych przypadkach konfliktu interesów w jednostkach wspierających, w szczególności gdy dotyczą one osób zajmujących stanowiska kierownicze? Czy procedury CUPT w tym zakresie – obowiązująca w 2024 r. polityka wprowadzona zarządzeniem nr 5/2024 dyrektora CUPT oraz polityki wprowadzone w 2026 r. – były przedmiotem audytu lub weryfikacji instytucji koordynującej lub instytucji audytowej, a jeżeli tak, to z jakim wynikiem?

9. Czy w odniesieniu do przedsięwzięcia nr KPOD.09.08-IW.02-0001/24 narzędzie Arachne lub inne narzędzia analizy ryzyka wskazały ryzyka wystąpienia konfliktu interesów lub podwójnego finansowania? Według CUPT narzędzie Arachne jest wykorzystywane na każdym etapie realizacji projektów KPO. Proszę o informację w zakresie, w jakim nie podlega ona ochronie prawnie chronionych tajemnic.

10. Kto i na jakich zasadach będzie kontrolował trwałość przedsięwzięć KPO po upływie terminu płatności z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, który zgodnie z art. 24 ust. 1 rozporządzenia 2021/241 przypada na 31 grudnia 2026 r.? Jakie zasoby kadrowe i finansowe przewidziano na ten cel? Czy środki odzyskane od odbiorców wsparcia w okresie trwałości zasilą budżet państwa i czy ministerstwo identyfikuje ryzyko korekt ze strony Komisji Europejskiej w razie naruszeń trwałości stwierdzonych po zamknięciu instrumentu?

11. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie sankcji za naruszenie obowiązków informacyjnych i promocyjnych w KPO, skoro według CUPT „w ramach KPO nie przewidziano taryfikatora kar” w tym zakresie? Czy ministerstwo rozważy publikację wykazu pojazdów sfinansowanych ze środków KPO, wraz z ich numerami ewidencyjnymi, w celu umożliwienia kontroli społecznej ich wykorzystania?

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi w terminie określonym w art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu RP.

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Inne interpelacje: Michał Moskal

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji