Interpelacja nr 20680
Interpelacja w sprawie nieodpłatnego nabywania przez gminy prawa własności terenów pogórniczych stanowiących własność Skarbu Państwa, na przykładzie pogórniczej gminy Rydułtowy w woj. śląskim
Adresat: minister energii
Data wpływu: 2026-10-26
Treść interpelacji
Szanowny Panie Ministrze,
niniejszą interpelację kieruję do Pana Ministra na prośbę władz samorządowych gminy Rydułtowy w województwie śląskim.
Wygaszanie górnictwa węgla kamiennego stawia gminy górnicze przed dwoma problemami jednocześnie. Gminy tracą dochody: z podatku od nieruchomości od obiektów kopalni, z udziału w opłacie eksploatacyjnej i z podatku dochodowego od wynagrodzeń górników. Zostają im też rozległe tereny, które trzeba zrekultywować, uzbroić i przygotować pod nowe funkcje. Od tego, jak szybko uda się je zagospodarować, zależy, czy w tych miastach powstaną nowe miejsca pracy.
Nowelizacja ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego z 4 grudnia 2025 r. umożliwiła przedsiębiorstwom górniczym przekazywanie nieruchomości jednostkom samorządu terytorialnego w darowiźnie, także w celu pobudzania aktywności gospodarczej. To krok we właściwym kierunku, ale nie rozwiązuje on podstawowego problemu. Przedsiębiorstwo górnicze może przekazać gminie tylko to prawo, które samo ma. Znaczna część gruntów kopalń to grunty Skarbu Państwa, które spółki górnicze posiadają w użytkowaniu wieczystym. Gmina, która przejmuje taki teren, nie zostaje jego właścicielem, tylko staje się użytkownikiem wieczystym.
Oznacza to:
Te skutki potwierdza konkretny przypadek. Gmina Rydułtowy przejęła od Spółki Restrukturyzacji Kopalń SA teren szybu Leon III. Grunt jest własnością Skarbu Państwa, a gmina nabyła prawo użytkowania wieczystego. Od tego czasu gmina wnosi opłaty roczne na rzecz Skarbu Państwa. Następnie gmina zbudowała na tym terenie drogę publiczną, czyli wykonała zadanie własne, na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W związku z tą decyzją musiała zapłacić Skarbowi Państwa odszkodowanie za własność gruntu, którego od dawna była użytkownikiem wieczystym. Gmina wystąpiła do starosty, reprezentującego Skarb Państwa, o odstąpienie od tej należności, ale wniosek nie został uwzględniony. W ten sposób teren przekazany gminie w ramach transformacji górniczej stał się dla niej źródłem kolejnych kosztów na rzecz Skarbu Państwa.
Problem był zgłaszany wielokrotnie i z wyprzedzeniem. Burmistrz miasta Rydułtowy mówił o nim między innymi na posiedzeniu Regionalnej Rady ds. Sprawiedliwej Transformacji Województwa Śląskiego 17 lipca 2025 r. Na tym samym posiedzeniu przedstawicielka Ministerstwa Przemysłu omawiała projekt nowelizacji ustawy górniczej i zapewniała, że uwzględniono w nim postulaty samorządów. Burmistrz podnosił tę sprawę również na posiedzeniach sejmowej podkomisji stałej do spraw sprawiedliwej transformacji. Zwrócił się też do ministra aktywów państwowych pismem z 22 kwietnia 2025 r. W odpowiedzi z 16 maja 2025 r. (znak: DN-VIII.750.4.2025.AG) Ministerstwo Rozwoju i Technologii opisało obowiązujące przepisy i poinformowało, że nie przewiduje interwencji legislacyjnej. Uchwalona w grudniu 2025 r. nowelizacja nie zawiera rozwiązania tego problemu.
W efekcie państwo z jednej strony finansuje transformację regionów górniczych, a z drugiej pobiera opłaty i odszkodowania od gmin, które tę transformację prowadzą, i to za grunty pozostałe po górnictwie. Jednocześnie rząd przygotował projekt ustawy przewidujący nieodpłatne przekazywanie gminom gruntów Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i spółek Skarbu Państwa pod budownictwo mieszkaniowe. Rząd uznaje więc, że nieodpłatne przekazanie gminom gruntów publicznych jest uzasadnione, gdy służy ważnemu celowi publicznemu. Transformacja regionów górniczych jest takim celem.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo wie, jaka część nieruchomości kopalń przewidzianych do likwidacji to grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym spółek górniczych, a jaka jest ich własnością? Jeżeli takiej inwentaryzacji nie ma, czy zostanie przeprowadzona?
2. Czy podczas prac nad nowym brzmieniem art. 23 ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego analizowano fakt, że darowizna prawa użytkowania wieczystego wiąże się z obowiązkami gminy wobec Skarbu Państwa? Dlaczego nie przewidziano jednoczesnego przeniesienia na gminę własności gruntu? Czy zbadano, jakie opłaty i inne należności na rzecz Skarbu Państwa ponoszą gminy, które przejęły grunty w wyniku wcześniejszych darowizn Spółki Restrukturyzacji Kopalń?
3. Czy rząd rozważy zmianę przepisów, na mocy której prawo użytkowania wieczystego terenów pogórniczych nabyte przez jednostkę samorządu terytorialnego przekształcałoby się nieodpłatnie w prawo własności? Chodzi zarówno o grunty przekazywane obecnie, jak i o grunty przekazane wcześniej przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń. Przekształcenie mogłoby nastąpić pod warunkiem wykorzystania nieruchomości na cel publiczny lub cel związany z transformacją, z możliwością zwrotu, jeśli ten cel nie zostanie zrealizowany.
4. Czy do czasu zmiany ustawy minister energii wspólnie z ministrem finansów i gospodarki wydadzą wojewodom wytyczne dotyczące nieodpłatnego przenoszenia na gminy własności gruntów pogórniczych (art. 13 ust. 2 u.g.n.) lub udzielania możliwie najwyższych bonifikat (art. 68 ust. 1 pkt 5 u.g.n.)?
5. Czy przy aktualizacji opłaty rocznej i ustalaniu ceny lub odszkodowania za grunt pogórniczy uwzględnia się wzrost wartości wynikający z nakładów gminy i ze środków publicznych przeznaczonych na transformację? Czy rząd rozważy zwolnienie gmin z opłat rocznych za tereny pogórnicze lub ich zawieszenie na okres rekultywacji i przygotowania terenu?
6. Czy organy reprezentujące Skarb Państwa mają podstawę prawną, aby odstąpić od odszkodowania za grunty pogórnicze, które przeszły na własność gminy na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej? Jeżeli nie, czy rząd przygotuje taką podstawę prawną co najmniej dla gruntów przekazanych gminom w ramach restrukturyzacji górnictwa?
7. Jak rząd ocenia spójność sytuacji, w której budżet państwa i środki Unii Europejskiej finansują transformację regionów górniczych, a Skarb Państwa pobiera od gmin opłaty i odszkodowania za tereny po zlikwidowanych kopalniach? Który resort odpowiada za koordynację tych działań?
Inne interpelacje: Jerzy Polaczek
- Interpelacja w sprawie pojawiających się informacji o ograniczeniu produkcji energii na blokach węglowych
29.10.2026 · nr 20765 · minister aktywów państwowych, minister energii
- Interpelacja w sprawie poprawienia kroju czcionki na tablicach rejestracyjnych
26.10.2026 · nr 20699 · minister infrastruktury, minister spraw wewnętrznych i administracji
- Interpelacja w sprawie skutków braku planów ogólnych w gminach po 1 września 2026 r.
14.10.2026 · nr 20409 · minister finansów i gospodarki
- Interpelacja w sprawie wyposażania Sił Zbrojnych RP w systemy dronów z polskich zakładów zbrojeniowych
07.10.2026 · nr 20259 · minister obrony narodowej
- Interpelacja w sprawie utworzenia systemowego mechanizmu finansowania remontów i przebudowy estakad, wiaduktów i mostów w ciągach dróg krajowych na terenie…
23.09.2026 · nr 19988 · minister infrastruktury
Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji