Interpelacja nr 20770
Interpelacja w sprawie nieodpłatnego przekazywania gminom górniczym na własność gruntów pogórniczych stanowiących własność Skarbu Państwa
Adresat: minister energii
Data wpływu: 2026-10-29
W skrócie
Posłanka Urszula Koszutska zwraca się do ministra energii z prośbą o rozwiązanie problemu prawnych i finansowych utrudnień gmin górniczych przy przejmowaniu gruntów pogórniczych, które pozostają własnością Skarbu Państwa, mimo że gminy ponoszą koszty rekultywacji i rozwoju tych terenów. Podkreśla absurdalność sytuacji, w której gminy płacą opłaty Skarbowi Państwa za grunty, które powinny być im przekazane nieodpłatnie w ramach transformacji regionów górniczych, oraz braku zmian legislacyjnych pomimo zgłaszanych problemów.
Opis wygenerowany automatycznie na podstawie danych Sejmu RP · jak powstają opisy AI
Treść interpelacji
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo burmistrza miasta Rydułtowy z prośbą o podjęcie interwencji poselskiej w sprawie problemów prawnych i finansowych, z jakimi mierzą się gminy górnicze przejmujące nieruchomości pogórnicze w ramach procesu transformacji regionów górniczych. W związku z tym zwracam się do Pana Ministra z prośbą o przedstawienie stanowiska oraz podjęcie działań zmierzających do rozwiązania opisanego problemu.
Wygaszanie górnictwa węgla kamiennego stawia gminy górnicze przed dwoma problemami jednocześnie. Gminy tracą dochody: z podatku od nieruchomości od obiektów kopalni, z udziału w opłacie eksploatacyjnej i z podatku dochodowego od wynagrodzeń górników. Zostają im też rozległe tereny, które trzeba zrekultywować, uzbroić i przygotować pod nowe funkcje. Od tego, jak szybko uda się je zagospodarować, zależy, czy w tych miastach powstaną nowe miejsca pracy. Nowelizacja ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego z 4 grudnia 2025 r. umożliwiła przedsiębiorstwom górniczym przekazywanie nieruchomości jednostkom samorządu terytorialnego w darowiźnie, także w celu pobudzania aktywności gospodarczej. To krok we właściwym kierunku, ale nie rozwiązuje on podstawowego problemu. Przedsiębiorstwo górnicze może przekazać gminie tylko to prawo, które samo ma. Znaczna część gruntów kopalń to grunty Skarbu Państwa, które spółki górnicze posiadają w użytkowaniu wieczystym. Gmina, która przejmuje taki teren, nie zostaje jego właścicielem, tylko staje się użytkownikiem wieczystym. Oznacza to:
- opłaty roczne na rzecz Skarbu Państwa, także w okresie rekultywacji i przygotowania terenu, kiedy teren nie przynosi gminie żadnych dochodów; - ryzyko aktualizacji opłaty rocznej, gdy wartość gruntu wzrośnie, także w wyniku inwestycji finansowanych przez gminę ze środków własnych, z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji lub z dotacji budżetu państwa; - konieczność zapłaty Skarbowi Państwa za nabycie własności gruntu, gdy gmina chce go nabyć albo potrzebuje go do realizacji zadań publicznych; bonifikata i darowizna ze strony Skarbu Państwa zależą od uznania wojewody; - słabszą pozycję w rozmowach z inwestorami, którzy przy długoterminowych przedsięwzięciach zwykle oczekują możliwości nabycia gruntu na własność.
Te skutki potwierdza konkretny przypadek. Gmina Rydułtowy przejęła od Spółki Restrukturyzacji Kopalń SA teren szybu Leon III. Grunt jest własnością Skarbu Państwa, a gmina nabyła prawo użytkowania wieczystego. Od tego czasu gmina wnosi opłaty roczne na rzecz Skarbu Państwa. Następnie gmina zbudowała na tym terenie drogę publiczną, czyli wykonała zadanie własne, na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W związku z tą decyzją musiała zapłacić Skarbowi Państwa odszkodowanie za własność gruntu, którego od dawna była użytkownikiem wieczystym. Gmina wystąpiła do starosty, reprezentującego Skarb Państwa, o odstąpienie od tej należności, ale wniosek nie został uwzględniony. W ten sposób teren przekazany gminie w ramach transformacji górniczej stał się dla niej źródłem kolejnych kosztów na rzecz Skarbu Państwa. Problem był zgłaszany wielokrotnie i z wyprzedzeniem. Burmistrz miasta Rydułtowy mówił o nim między innymi na posiedzeniu Regionalnej Rady ds. Sprawiedliwej Transformacji Województwa Śląskiego 17 lipca 2025 r.
Na tym samym posiedzeniu przedstawicielka Ministerstwa Przemysłu omawiała projekt nowelizacji ustawy górniczej i zapewniała, że uwzględniono w nim postulaty samorządów. Burmistrz podnosił tę sprawę również na posiedzeniach sejmowej Podkomisji stałej do spraw Sprawiedliwej Transformacji. Zwrócił się też do ministra aktywów państwowych pismem z 22 kwietnia 2025 r. W odpowiedzi z 16 maja 2025 r. (znak DN-VIII.750.4.2025.AG) Ministerstwo Rozwoju i Technologii opisało obowiązujące przepisy i poinformowało, że nie przewiduje interwencji legislacyjnej. Uchwalona w grudniu 2025 r. nowelizacja nie zawiera rozwiązania tego problemu. W efekcie państwo z jednej strony finansuje transformację regionów górniczych, a z drugiej pobiera opłaty i odszkodowania od gmin, które tę transformację prowadzą, i to za grunty pozostałe po górnictwie. Jednocześnie rząd przygotował projekt ustawy przewidujący nieodpłatne przekazywanie gminom gruntów Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i spółek Skarbu Państwa pod budownictwo mieszkaniowe. Rząd uznaje więc, że nieodpłatne przekazanie gminom gruntów publicznych jest uzasadnione, gdy służy ważnemu celowi publicznemu. Transformacja regionów górniczych jest takim celem.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo wie, jaka część nieruchomości kopalń przewidzianych do likwidacji to grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym spółek górniczych, a jaka jest ich własnością? Jeżeli takiej inwentaryzacji nie ma, czy zostanie przeprowadzona?
2. Czy podczas prac nad nowym brzmieniem art. 23 ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego analizowano, że darowizna prawa użytkowania wieczystego pozostawia gminę z obowiązkami wobec Skarbu Państwa? Dlaczego nie przewidziano jednoczesnego przeniesienia na gminę własności gruntu? Czy zbadano, jakie opłaty i inne należności na rzecz Skarbu Państwa ponoszą gminy, które przejęły grunty w wyniku wcześniejszych darowizn Spółki Restrukturyzacji Kopalń?
3. Czy rząd rozważy zmianę przepisów, na mocy której prawo użytkowania wieczystego terenów pogórniczych nabyte przez jednostkę samorządu terytorialnego przekształcałoby się nieodpłatnie w prawo własności? Chodzi zarówno o grunty przekazywane obecnie, jak i o grunty przekazane wcześniej przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń. Przekształcenie mogłoby nastąpić pod warunkiem wykorzystania nieruchomości na cel publiczny lub cel związany z transformacją, z możliwością zwrotu, jeśli ten cel nie zostanie zrealizowany.
4. Czy do czasu zmiany ustawy minister energii wspólnie z ministrem finansów i gospodarki wydadzą wojewodom wytyczne dotyczące nieodpłatnego przenoszenia na gminy własności gruntów pogórniczych (art. 13 ust. 2 u.g.n.) lub udzielania maksymalnej bonifikaty (art. 68 ust.1 pkt 5 u.g.n.)?
5. Czy przy aktualizacji opłaty rocznej i ustalaniu ceny lub odszkodowania za grunt pogórniczy uwzględnia się wzrost wartości wynikający z nakładów gminy i ze środków publicznych przeznaczonych na transformację? Czy rząd rozważy zwolnienie gmin z opłat rocznych za tereny pogórnicze lub ich zawieszenie na okres rekultywacji i przygotowania terenu?
6. Czy organy reprezentujące Skarb Państwa mają podstawę prawną, aby odstąpić od odszkodowania za grunty pogórnicze, które przeszły na własność gminy na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej? Jeżeli nie, czy rząd przygotuje taką podstawę prawną co najmniej dla gruntów przekazanych gminom w ramach restrukturyzacji górnictwa?
7. Jak rząd ocenia spójność sytuacji, w której budżet państwa i środki Unii Europejskiej finansują transformację regionów górniczych, a Skarb Państwa pobiera od gmin opłaty i odszkodowania za tereny po zlikwidowanych kopalniach? Który resort odpowiada za koordynację tych działań?
Inne interpelacje: Urszula Koszutska
- Interpelacja w sprawie finansowania i nadzoru nad kształceniem wojskowym i mundurowym w szkołach ponadpodstawowych
16.11.2026 · nr 21068 · minister edukacji
- Interpelacja w sprawie wysokich cen ciepła systemowego i trudnej sytuacji mieszkańców Rudy Śląskiej
12.11.2026 · nr 21020 · minister aktywów państwowych, minister energii
- Interpelacja w sprawie niewłaściwego zachowania uczniów klas mundurowych pod Trybunałem Konstytucyjnym podczas wycieczki szkolnej, braku reakcji opiekunów oraz…
11.11.2026 · nr 21009 · minister obrony narodowej
- Interpelacja w sprawie niewłaściwego zachowania uczniów klas mundurowych pod Trybunałem Konstytucyjnym podczas wycieczki szkolnej, braku reakcji opiekunów oraz…
11.11.2026 · nr 21008 · minister edukacji
- Interpelacja w sprawie środków finansowych z Krajowego Planu Odbudowy przekazanych na rzecz miast: Katowice, Ruda Śląska, Świętochłowice, Mysłowice…
06.11.2026 · nr 20944 · minister funduszy i polityki regionalnej
Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji