Interpelacja nr 20806

Interpelacja w sprawie konieczności zmian legislacyjnych umożliwiających nieodpłatne nabywanie przez samorządy prawa własności terenów pogórniczych oraz wyeliminowania obciążeń finansowych gmin uczestniczących w procesie transformacji górnictwa

Adresat: minister energii

Data wpływu: 2026-10-30

Autorzy: Michał Woś

W skrócie

Posłowie Michał Woś wskazuje na problem prawny i finansowy samorządów górniczych, które pomimo przejmowania terenów pogórniczych w ramach restrukturyzacji kopalń nie mogą nabyć ich własności, tylko użytkowanie wieczyste, co generuje dodatkowe koszty opłat i obciążenia. Zadaje pytania dotyczące konieczności zmian legislacyjnych umożliwiających nieodpłatne nabycie własności tych terenów oraz wyeliminowanie finansowych obciążeń gmin.

Opis wygenerowany automatycznie na podstawie danych Sejmu RP · jak powstają opisy AI

Treść interpelacji

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją dotyczącą istotnego problemu prawnego i finansowego, z którym mierzą się samorządy gmin górniczych, w szczególności na terenie województwa śląskiego. Problem ten dotyczy zasad przejmowania nieruchomości pozostających po likwidowanych zakładach górniczych, a przede wszystkim sytuacji, w której gminy otrzymują prawo użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, zamiast nabywać do nich prawo własności.

Na problem ten zwrócił moją uwagę burmistrz miasta Rydułtowy w piśmie z dnia 12 października 2026 r., wskazując na konkretne konsekwencje finansowe obecnie obowiązujących regulacji.

Likwidacja kopalń stanowi dla gmin górniczych poważne wyzwanie gospodarcze i społeczne. Samorządy tracą istotną część dotychczasowych dochodów budżetowych, w tym wpływy z podatków związanych z działalnością przedsiębiorstw górniczych oraz dochody pośrednio wynikające z zatrudnienia w sektorze wydobywczym. Równocześnie stają przed koniecznością zagospodarowania rozległych terenów poprzemysłowych, których przygotowanie do nowych funkcji gospodarczych, infrastrukturalnych i społecznych wymaga znacznych nakładów finansowych.

W tej sytuacji szczególnie istotne jest stworzenie takich regulacji prawnych, które będą rzeczywiście wspierały samorządy w procesie transformacji, zamiast generować dodatkowe obciążenia finansowe.

Nowelizacja ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego z dnia 4 grudnia 2025 r. umożliwiła przekazywanie jednostkom samorządu terytorialnego nieruchomości w formie darowizny, również na cele związane z pobudzaniem aktywności gospodarczej. Rozwiązanie to nie wyeliminowało jednak zasadniczego problemu wynikającego ze struktury własnościowej gruntów pogórniczych.

Znaczna część takich nieruchomości stanowi bowiem własność Skarbu Państwa, podczas gdy przedsiębiorstwom górniczym przysługuje jedynie prawo użytkowania wieczystego. W konsekwencji spółka górnicza może przekazać gminie posiadane przez siebie prawo, lecz nie może samodzielnie przenieść własności gruntu należącego do Skarbu Państwa.

Oznacza to, że samorząd, przejmując nieruchomość w ramach procesu restrukturyzacji górnictwa, pozostaje zobowiązany do ponoszenia corocznych opłat z tytułu użytkowania wieczystego, nawet jeśli teren wymaga wieloletniej rekultywacji, uzbrojenia lub przygotowania do nowych inwestycji i nie przynosi jeszcze żadnych dochodów.

Co więcej, gdy gmina zamierza nabyć własność takiej nieruchomości, w szczególności na potrzeby realizacji inwestycji publicznych, może zostać zobowiązana do poniesienia kolejnych wydatków na rzecz Skarbu Państwa.

Szczególnie wymownym przykładem wskazanego problemu jest sytuacja miasta Rydułtowy.

Samorząd przejął od Spółki Restrukturyzacji Kopalń SA teren dawnego szybu Leon III. Nieruchomość pozostała własnością Skarbu Państwa, natomiast gmina uzyskała prawo użytkowania wieczystego, z którym wiąże się obowiązek ponoszenia opłat rocznych.

Następnie, w związku z realizacją inwestycji drogowej na przejętym terenie, doszło do konieczności uregulowania własności gruntu zajętego pod drogę publiczną. W konsekwencji miasto zostało zobowiązane do zapłaty odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa za nieruchomość, której wcześniej było już użytkownikiem wieczystym.

Wystąpienie samorządu do właściwego organu reprezentującego Skarb Państwa o odstąpienie od tej należności nie zostało uwzględnione ze względu na brak odpowiedniej podstawy prawnej.

Powstała zatem sytuacja, w której gmina, przejmując teren pogórniczy w celu jego zagospodarowania i realizacji zadań publicznych, nie tylko ponosi koszty inwestycyjne, ale dodatkowo zobowiązana jest do przekazywania środków finansowych Skarbowi Państwa.

W mojej ocenie sytuacja ta wymaga systemowego rozwiązania, zwłaszcza że podobne problemy mogą występować również w innych gminach objętych procesem likwidacji kopalń.

Należy także zwrócić uwagę na ryzyko dalszego wzrostu obciążeń finansowych. Inwestycje realizowane przez samorządy, w tym finansowane ze środków przeznaczonych na sprawiedliwą transformację, mogą prowadzić do zwiększenia wartości nieruchomości, a w konsekwencji wpływać na wysokość opłat związanych z użytkowaniem wieczystym. Powstaje tym samym pytanie, czy środki publiczne przeznaczone na odbudowę potencjału gospodarczego terenów pogórniczych nie prowadzą pośrednio do zwiększenia zobowiązań finansowych samorządów wobec Skarbu Państwa.

Istotne jest również zapewnienie stabilnego stanu prawnego nieruchomości przeznaczonych pod nowe przedsięwzięcia gospodarcze. Prawo własności daje samorządom szersze możliwości dysponowania nieruchomościami i może ułatwiać pozyskiwanie inwestorów zainteresowanych długoterminowym zagospodarowaniem terenów poprzemysłowych.

Warto podkreślić, że problem był już sygnalizowany właściwym organom administracji rządowej, a przedstawiona przez samorząd korespondencja wskazuje, iż dotychczas nie podjęto wystarczających działań legislacyjnych służących jego rozwiązaniu.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Podkreślam, że zagospodarowanie terenów pogórniczych jest jednym z podstawowych warunków skutecznej transformacji gospodarczej województwa śląskiego. Samorządy, które już obecnie ponoszą konsekwencje ograniczania działalności wydobywczej, nie powinny być dodatkowo obciążane kosztami wynikającymi z niedostosowania przepisów dotyczących gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa do specyfiki procesu transformacji.

Zasadne jest zatem przedstawienie nie tylko oceny istniejących regulacji, ale przede wszystkim konkretnych propozycji legislacyjnych, które umożliwią gminom trwałe i nieodpłatne uregulowanie stanu prawnego terenów pogórniczych przeznaczonych na cele publiczne i gospodarcze.

Z poważaniem

Michał Woś Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Inne interpelacje: Michał Woś

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji