Interpelacja nr 21056

Interpelacja w sprawie skuteczności ścigania oszustw, w szczególności oszustw inwestycyjnych i popełnianych z wykorzystaniem kryptowalut

Adresat: minister sprawiedliwości

Data wpływu: 2026-11-14

Treść interpelacji

Szanowny Panie Ministrze,

większość spraw o oszustwo ujętych w przywołanym poniżej zestawieniu nie została skierowana do sądu z aktem oskarżenia lub wnioskiem o wydanie wyroku skazującego. Według danych Prokuratury Krajowej, przytoczonych w opracowaniu Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości „Przestępstwo oszustwa (art. 286 k.k.) – wyniki badania aktowego” (2026), w zestawieniu za 2024 r. ujęto 152 394 sprawy o czyny z art. 286 § 1–3 k.k. Akt oskarżenia lub wniosek o wydanie wyroku skazującego skierowano w 12,9% spraw, 59,5% postępowań umorzono, a w 21,2% odmówiono wszczęcia. W 2015 r. aktem oskarżenia lub wnioskiem o wydanie wyroku skazującego kończyło się 23,6% spraw, a umorzeniem 37,2%. Zestawienie obejmuje jednak także odmowy wszczęcia postępowania oraz jego zawieszenia, toteż nie przedstawia wyłącznie wyników wszczętych i zakończonych postępowań przygotowawczych.

Z tego samego badania wynika, że w badanej próbie spraw zakończonych prawomocnie w 2024 r. przed sądami rejonowymi prawie połowa spraw objętych analizą sposobu działania dotyczyła fałszywych ofert sprzedaży lub usług w Internecie. Raport nie wyodrębnia oszustw inwestycyjnych jako osobnej kategorii, co nie pozwala ustalić ich udziału w badanej próbie. Badanie nie objęło jednak spraw o oszustwo w stosunku do mienia znacznej wartości, rozpoznawanych przez sądy okręgowe. Policja wyodrębnia oszustwa inwestycyjne: według odpowiedzi MSWiA z dnia 29 kwietnia 2026 r. na interpelację nr 16016 w 2025 r. stwierdzono w kategorii „Cyber – inwestycyjne” 5 335 przestępstw z art. 286 § 1 k.k. i 161 z art. 286 § 1 w związku z art. 294 § 1 k.k., a ponadto 2 przestępstwa z art. 286 § 3 k.k. Są to liczby przestępstw stwierdzonych, a nie postępowań lub osób skazanych. Przywołane źródła nie pozwalają powiązać tych danych z wynikami konkretnych spraw w prokuraturze i w sądzie. Skuteczność ścigania bardziej złożonych oszustw, w tym kampanii prowadzonych za pośrednictwem płatnych reklam internetowych, wymaga więc odrębnej oceny.

W odpowiedzi z dnia 7 kwietnia 2026 r. na interpelację nr 14029 ministerstwo podało, że w zestawieniu oznaczonym jako dane za 2025 r. spośród 3 257 zakończonych spraw o przestępstwa z wykorzystaniem kryptowalut lub aktywów wirtualnych 2 353 (72,2%) umorzono, a 181 (5,6%) zakończono aktem oskarżenia lub wnioskiem o wydanie wyroku skazującego. W tym samym zestawieniu wykazano 9 750 pokrzywdzonych i szkodę przekraczającą 902 mln zł. Dane te obejmują różne kwalifikacje prawne, a nie wyłącznie oszustwo z art. 286 k.k.; odpowiedź wymaga ponadto doprecyzowania daty, na którą sporządzono zestawienie za 2025 r. Ministerstwo poinformowało jednocześnie, że system PROK-SYS nie pozwala wygenerować liczby wszczętych postępowań w tym zakresie. Brak tej informacji ogranicza możliwość oceny, czy reakcja organów ścigania odpowiada skali zgłaszanych zdarzeń.

W tym kontekście należy odróżnić niepowodzenie rzeczywistej inwestycji od doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w warunkach określonych w art. 286 § 1 k.k. Sama utrata środków nie przesądza o popełnieniu oszustwa. Typ podstawowy tego przestępstwa jest zagrożony karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, a w odniesieniu do mienia znacznej wartości — przekraczającej 200 000 zł — art. 294 § 1 w związku z art. 115 § 5 k.k. przewiduje karę od roku do 10 lat. Dla czynów dotyczących mienia o wartości przekraczającej odpowiednio 5 mln zł i 10 mln zł art. 294 § 3 i 4 k.k. przewiduje surowszą odpowiedzialność. Samo wykorzystanie Internetu lub kryptowalut nie przesądza natomiast o kwalifikacji czynu jako oszustwa komputerowego z art. 287 k.k.

Odpowiedzialność karna nie ogranicza się przy tym do osoby, która bezpośrednio kontaktuje się z pokrzywdzonym. Na podstawie art. 18 k.k. może ona obejmować współsprawców, sprawców kierowniczych i polecających, a także podżegaczy i pomocników, o ile zostaną wykazane przesłanki właściwe dla danej formy współdziałania. Odrębnej oceny wymagają zachowania mogące wypełniać znamiona prania pieniędzy z art. 299 k.k. oraz udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, jej zakładania lub kierowania nią z art. 258 k.k. Udostępnienie rachunku, obsługa transferu albo rozpowszechnienie reklamy nie stanowią same przez się wystarczającej podstawy przypisania któregokolwiek z tych przestępstw; konieczne jest ustalenie znamion czynu, w tym wymaganej umyślności zachowania konkretnej osoby.

W konsekwencji ocena skuteczności ścigania powinna obejmować zarówno ustalanie osób organizujących proceder i pociąganie ich do odpowiedzialności, jak i rzeczywistą ochronę interesów majątkowych pokrzywdzonych. Orzeczenie obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 k.k. oraz zabezpieczenie majątkowe na zasadach określonych w art. 291 i nast. k.p.k. wymagają odróżnienia od faktycznego odzyskania środków. Sama wysokość ustawowego zagrożenia karą nie odpowiada zatem na pytanie, czy sprawcy są wykrywani, a należności pokrzywdzonych skutecznie egzekwowane.

Powyższe dane budzą mój niepokój. Państwo zachęca obywateli do zgłaszania oszustw, tymczasem udział spraw kierowanych do sądu z aktem oskarżenia lub wnioskiem o wydanie wyroku skazującego pozostaje niski. Sam odsetek umorzeń nie przesądza o wadliwości decyzji procesowych; konieczne jest jednak wyjaśnienie ich podstaw oraz ocena wykorzystania dostępnych możliwości dowodowych i wykrywczych. Oczekuję wyjaśnienia przyczyn tego stanu oraz informacji, jakie działania Ministerstwo zamierza podjąć w celu poprawy skuteczności ścigania oszustw.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

a) w ilu sprawach dotyczących oszustw inwestycyjnych odmówiono wszczęcia postępowania, ile postępowań zakończono umorzeniem — w tym z powodu niewykrycia sprawcy — aktem oskarżenia, wnioskiem o wydanie wyroku skazującego lub w inny sposób, a ile zawieszono? Ile z nich dotyczyło pozyskiwania pokrzywdzonych przez płatne reklamy internetowe, w podziale według sposobu zakończenia postępowania? Proszę wskazać przyjęte kryteria wyodrębnienia oszustw inwestycyjnych oraz możliwość uzyskania porównywalnych danych za 2024 r., skoro według odpowiedzi MSWiA do tego roku stosowano ogólny wyróżnik „internetowe”.

b) ile spraw o oszustwo w stosunku do mienia znacznej wartości zakończyły sądy okręgowe w pierwszej instancji, ile osób prawomocnie skazano i ile spraw dotyczyło oszustw inwestycyjnych? Proszę oddzielnie podać liczbę spraw i liczbę osób oraz rozróżnić rok zakończenia sprawy w pierwszej instancji i rok uprawomocnienia się skazania.

Jeżeli którakolwiek z tych informacji nie jest gromadzona, proszę o wyraźne stwierdzenie tego faktu, z odróżnieniem braku danych od braku możliwości ich zbiorczego pozyskania, oraz wskazanie możliwości i terminu uzupełnienia informacji. Brak takich danych jest istotną informacją o tym, czy państwo może ocenić skuteczność własnych działań.

Proszę o odpowiedź uwzględniającą informacje Prokuratora Krajowego.

Przypominam, że zgodnie z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP udzielenie odpowiedzi na interpelację w terminie 21 dni ma charakter obligatoryjny. Jak wskazuje opinia prawna Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu z dnia 4 marca 2026 r. (BEOS-WPP-296/26), „każde nieuzasadnione uchybienie terminowi lub uchylanie się od odpowiedzi stanowi delikt konstytucyjny”.

W przypadku braku odpowiedzi w ustawowym terminie lub udzielenia odpowiedzi niewystarczającej, niewyczerpującej albo wymijającej, sprawa zostanie skierowana na drogę sądową przed właściwym wojewódzkim sądem administracyjnym w trybie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Niezależnie od powyższego wskazuję, że uporczywe niedopełnianie obowiązku wynikającego z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego z art. 231 § 1 Kodeksu karnego (niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego działające na szkodę interesu publicznego), co będę brał pod uwagę w przypadku dalszej bezczynności.

Inne interpelacje: Przemysław Wipler

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji