Interpelacja nr 21065

Interpelacja w sprawie problemów w funkcjonowaniu Straży Ochrony Kolei

Adresat: minister infrastruktury

Data wpływu: 2026-11-15

Treść interpelacji

Do wielu Posłów na Sejm RP oraz sejmowej Komisji Infrastruktury zwrócił się Międzyzwiązkowy Komitet Protestacyjny w Straży Ochrony Kolei (MKP), w którym działają Związek Zawodowy Kolejarzy Śląskich, NSZZ „Solidarność“ i Ogólnopolski Związek Zawodowy Straży Ochrony Kolei, przekazując dokumentację poleceń i wytycznych Komendy Głównej SOK (KG SOK), które były następnie korygowane, odwoływane lub zastępowane.

1. Fotografowanie obszaru kolejowego i legitymowanie osób

Pismem z 4 grudnia 2025 r. (nr IOOPZ.0290.4.2025) KG SOK zobowiązała funkcjonariuszy do legitymowania i rozpytywania osób utrwalających obszar kolejowy oraz wzywania Policji i ABW, powołując rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 25 lipca 2016 r. w sprawie zakresu przedsięwzięć wykonywanych w poszczególnych stopniach alarmowych w związku z art. 130 § 8 Kodeksu karnego. Pismem z 24 kwietnia 2026 r. (nr IOOPZ.2730.9.2026) KG SOK zwróciła uwagę, że docierają do niej informacje o niedokładnej znajomości wcześniejszych wytycznych, m.in. o żądaniu od fotografujących okazania zezwolenia na fotografowanie lub usunięcia zdjęć, i uznała za niedopuszczalne przeglądanie sprzętu oraz żądanie usunięcia zdjęć i filmów. Pismem z 21 maja 2026 r. (nr IOOPZ.2730.11.2026.1) zastąpiła oba wcześniejsze pisma, wskazując, że legitymowanie jest dopuszczalne tylko w przypadkach z art. 60 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym; pismo to nie odwołuje się już ani do rozporządzenia, ani do art. 130 § 8 Kodeksu karnego.

W odpowiedzi na interpelację nr 16305 z 27 maja 2026 r. Ministerstwo Infrastruktury wskazało, że nadal obowiązują rekomendacje z pisma z 4 grudnia 2025 r., że nie wydano nowszych wytycznych w tym zakresie, a także że nie analizowało ich zgodności z zasadą proporcjonalności ani skutków dla praw obywatelskich. Pisma z 24 kwietnia i 21 maja 2026 r. zostały jednak wydane przed datą tej odpowiedzi.

2. Przejazd kolejowo-drogowy w Ołtarzewie (km 17,211 linii nr 3, droga wojewódzka nr 718)

Po zdarzeniu z 1 lipca 2024 r. PLK SA wprowadziła całodobowy nadzór SOK nad przejazdem; w piśmie z 2 sierpnia 2024 r. (nr IZ01DO.505.168.2024) opisała go jako obejmujący pomoc w kierowaniu ruchem drogowym. W zaleceniu nr 3 z 20 lipca 2024 r. Oddziałowy Społeczny Inspektor Pracy wskazał na brak dostępu funkcjonariuszy do urządzeń higieniczno-sanitarnych oraz brak uprawnień do kierowania ruchem i zagrożenia wynikające z przyjętej formy pełnienia służby. Komenda Regionalna SOK w Warszawie odpowiedziała 24 lipca 2024 r. (nr IOK1-136-22/24), że funkcjonariuszy wyposażono w kamizelki i tarcze do kierowania ruchem, a uwagę w tej sprawie uznała za nadinterpretację; toaletę przenośną dostarczono 20 lipca 2024 r. Z przytoczeń zawartych w stanowisku MKP z 26 sierpnia 2026 r. wynika, że w odpowiedzi z 4 sierpnia 2026 r. (nr DNW-2.055.54.2026) ministerstwo potwierdziło brak ustawowych uprawnień funkcjonariuszy SOK do kierowania ruchem drogowym na tym przejeździe. PLK SA zamknęła przejazd dla ruchu drogowego od 6 sierpnia 2024 r.

3. Infrastruktura nieczynna

Pismem z 26 kwietnia 2024 r. (nr IOOPZ1-022-2/24) komendant główny SOK poinformował, że na infrastrukturze nieczynnej, z uwagi na art. 3 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym, funkcjonariuszom nie przysługują uprawnienia z art. 60 tej ustawy (legitymowanie, mandaty, środki przymusu bezpośredniego, broń palna), i polecił wstrzymać kierowanie ich na te tereny. Pismem z 30 kwietnia 2024 r. (nr IOOPZ1-022-2/3/24) polecenie ograniczono do zadań ochrony porządku, wskazując, że patrole w zakresie ochrony mienia przed kradzieżą, uszkodzeniem lub zniszczeniem mają być nadal realizowane na infrastrukturze nieczynnej. Wykaz takich odcinków (załącznik 1.2 do statutu sieci kolejowej PLK SA, stan na 8 marca 2024 r.) obejmuje 122 pozycje.

4. Stanowisko ministerstwa i nadzór nad spółką

W odpowiedzi z 14 września 2026 r. na pismo MKP ministerstwo uznało, że wnioskowane ustalenia wykraczają poza kompetencje ministra, wskazując Radę Nadzorczą PLK SA, Państwową Inspekcję Pracy i Prokuraturę. W odpowiedzi na interpelację nr 19438 z 25 września 2026 r. wskazało brak podstaw prawnych do własnych czynności wyjaśniających i audytu KG SOK, brak ewidencji wydawanych wytycznych oraz to, że projekt nowelizacji ustawy o transporcie kolejowym (UD455) nie obejmuje zwiększenia przejrzystości wydawania wytycznych; jednocześnie zaliczyło uchwalanie przepisów wewnątrzkorporacyjnych do uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. Rada Nadzorcza PLK SA zajmowała się korespondencją związków zawodowych w sprawie funkcjonowania SOK oraz standardami dialogu społecznego na posiedzeniach 29 czerwca i 26 sierpnia 2026 r.; ministerstwo nie przedstawiło jej ustaleń. W rezultacie istota sprawy nie została zbadana przez podmiot niezależny od kierownictwa spółki i KG SOK.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie konkretne ustalenia i zalecenia zapadły podczas posiedzeń Rady Nadzorczej PKP PLK SA 29 czerwca i 26 sierpnia 2026 r. w sprawach SOK i dialogu społecznego?

2. Czy wcześniejsze polecenia dotyczące fotografowania obiektów kolejowych, Ołtarzewa i infrastruktury nieczynnej były zgodne z prawem przez cały okres obowiązywania? Na jakich analizach prawnych je oparto?

3. Czy ustalono autorów oraz osoby opiniujące i zatwierdzające dokumenty później korygowane lub zastępowane?

4. Jaką ochronę prawną zapewniono funkcjonariuszom, którzy wykonywali wcześniejsze polecenia?

5. Jakie działania właścicielskie podjęto lub zostaną podjęte, aby Rada Nadzorcza i Zarząd przeprowadziły rzetelne postępowanie wyjaśniające?

6. Czy minister poprze kontrolę NIK dotyczącą nadzoru nad funkcjonowaniem SOK?

7. Dlaczego w odpowiedzi na interpelację nr 16305 podano, że nie wydano nowszych wytycznych, skoro istniały pisma z 24 kwietnia i 21 maja 2026 r.? Czy MI sprostuje tę odpowiedź?

8. Ile interwencji wobec osób fotografujących podjęto od 4 grudnia 2025 r. (MI podało „ponad 60“ do 27 maja) i po 21 maja 2026 r.? Ile było zażaleń do prokuratora z art. 60 ust. 6 ustawy o transporcie kolejowym i postępowań wobec funkcjonariuszy?

9. Czy MI zna przyczyny, dla których pismo z 21 maja 2026 r. odeszło od podstaw z grudnia 2025 r., i czy pisma z 4 grudnia 2025 r. i 24 kwietnia 2026 r. miały opinię radcy prawnego?

10. Kto zdecydował o całodobowym posterunku w Ołtarzewie i o wyposażeniu funkcjonariuszy w kamizelki i tarcze do kierowania ruchem? Czy mieli oni upoważnienia i szkolenie, a jeśli nie, na podstawie jakich przepisów kierowano ich do tych czynności?

11. Czy po zaleceniu SIP nr 3 z 20 lipca 2024 r. wykonano ocenę ryzyka zawodowego posterunku w Ołtarzewie i czy PIP prowadziła kontrolę? Czy dokumentacja posterunku (rozkazy, książki wydarzeń) została zachowana?

12. Czy zalecenia Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych dotyczące zdarzenia z 1 lipca 2024 r. zostały zrealizowane?

13. Od kiedy funkcjonariuszy kierowano na infrastrukturę nieczynną, ilu ich było, ile odbyło się służb i interwencji, i jak mają chronić mienie bez uprawnień z art. 60? Czy MI rozważa zmianę art. 3 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym?

14. Czy projekt UD455 obejmie doprecyzowanie podstaw legitymowania osób utrwalających obszar kolejowy i uprawnienia na infrastrukturze nieczynnej? Jaki jest termin skierowania go do Rady Ministrów, skoro w czerwcu minister finansów nie zgodził się na jego finansowanie?

15. Czy MI przekazał sprawę do PIP i Prokuratury, które sam wskazał w piśmie z 14 września jako właściwe? Jeśli nie, dlaczego?

16. Skoro MI zalicza uchwalanie przepisów wewnątrzkorporacyjnych do uprawnień właścicielskich, czy minister poprze wniosek o wprowadzenie w PLK SA rejestru wytycznych KG SOK i obowiązku opinii prawnej przed ich wydaniem?

17. Czy MI udostępni Sejmowi i MKP stanowisko PLK SA, na którym oparto odpowiedzi z 4 sierpnia i 14 września 2026 r.? Jakie „standardy dialogu społecznego“ analizowała Rada Nadzorcza? Z poważaniem

Inne interpelacje: Marcin Horała

Wszystkie interpelacje

Czym jest interpelacja? · Najnowsze interpelacje · Tematy interpelacji