Interpelacja w sprawie restytucji zabytkowych dzwonów kościelnych zrabowanych przez Niemcy

Szanowna Pani Minister,

w czasie II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne prowadziły masową konfiskatę dzwonów kościelnych z terenów okupowanej Polski, w tym z Górnego Śląska. Wiele z tych zabytkowych obiektów zostało przetopionych na potrzeby przemysłu zbrojeniowego III Rzeszy, jednak część – ze względu na swoją wartość historyczną – została ocalona i do dziś znajduje się na terenie Niemiec.

Jednym z takich przypadków jest dzwon z kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Makowie (powiat raciborski) pochodzący z 1496 roku. Z dokumentacji wynika, że został on zarekwirowany przez Niemców pod koniec 1941 roku i uznany za obiekt o znaczącej wartości historycznej. Dzwon ma średnicę 85 cm, wysokość 88 cm, a jego waga wynosi 340 kg. Jest wykonany z brązu i zawiera inskrypcję łacińską: O rex glorie veni cum pace. Jesus. Maria. Inri. A. D. MCCCCLXXXXVI (co można tłumaczyć jako: „O Królu chwały, przyjdź z pokojem. Jezus. Maria. Inri. Rok 1496“). Dokumentacja wskazuje, że dzwon został przewieziony do Niemiec, gdzie do dziś najprawdopodobniej znajduje się w jednym z tamtejszych kościołów.

Sprawę tę podnosił m.in. radny powiatu raciborskiego Szymon Bolik, który wskazywał na konieczność podjęcia działań zmierzających do odzyskania tego oraz innych dzwonów sakralnych.

W związku z powyższym proszę, aby Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wystąpiło do strony niemieckiej o przedłożenie pełnej, posiadanej przez nią, informacji na temat aktualnego miejsca przechowywania dzwonu z kościoła św. Jana Chrzciciela w Makowie. Niemieckie archiwa oraz dokumentacja dotycząca wojennej konfiskaty dzwonów powinny umożliwić jednoznaczne ustalenie jego losów. Ustalenie tej informacji stanowi niezbędny pierwszy krok do podjęcia działań restytucyjnych i sprowadzenia zabytku na jego pierwotne miejsce.

Zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi inwentaryzację zabytkowych dzwonów kościelnych zrabowanych przez Niemcy w czasie II wojny światowej?

2. Czy ministerstwo podejmowało dotychczas jakiekolwiek działania w celu ustalenia lokalizacji dzwonu z kościoła św. Jana Chrzciciela w Makowie lub innych dzwonów z terenów Górnego Śląska?

3. Czy ministerstwo rozważa stworzenie zespołu lub instytucji zajmującej się restytucją zabytkowych obiektów sakralnych, które w wyniku działań wojennych znalazły się poza granicami Polski?

Dzwony, podobnie jak inne dzieła sztuki, stanowią część dziedzictwa narodowego i powinny powrócić na swoje pierwotne miejsce. Liczę na zaangażowanie ministerstwa w tę sprawę i podjęcie działań, które pozwolą na odzyskanie cennych polskich zabytków.

Z poważaniem

Michał Woś Poseł na Sejm RP