Interpelacja w sprawie rządowego projektu ustawy o asystencji

Szanowna Pani Minister,

w imieniu osób z niepełnosprawnościami, ich rodzin oraz opiekunów, zwracam się z interpelacją w sprawie rządowego projektu ustawy o asystencji, który został przedstawiony do konsultacji społecznych w dniu 12 grudnia 2024 roku.

Osoby z niepełnosprawnością oraz ich rodziny wyrażają głęboki sprzeciw wobec zaproponowanego kształtu ustawy, gdyż narusza on prawa gwarantowane przez Konstytucję RP (art. 69) oraz Konwencję ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (art. 19). W szczególności niepokój budzi fakt, iż projekt ustawy ogranicza dostęp do asystencji dla niektórych grup osób, w tym dzieci z niepełnosprawnością oraz osób powyżej 65. roku życia, pomimo posiadania prawomocnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zwracam uwagę, że punkt 7 orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jasno wskazuje na „konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji”. Obecnie obowiązujące przepisy nie wprowadzają ograniczeń wiekowych w tym zakresie, jednakże nowy projekt ustawy w art. 4 ust. 1 i 2 pomija te zapisy, co skutkuje ryzykiem utraty praw nabytych przez osoby z niepełnosprawnościami.

Projekt ustawy jest wysoce dyskryminujący i selektywny – nie tylko nie zapewnia wsparcia dzieciom z niepełnosprawnością i osobom starszym, ale również faworyzuje osoby zamieszkujące instytucje opieki, jak domy pomocy społecznej, nad osobami aktywnymi społecznie i zawodowo. W konsekwencji, wiele osób z niepełnosprawnościami pozostanie bez dostępu do niezbędnej pomocy, co stoi w sprzeczności z ich konstytucyjnymi prawami oraz ratyfikowanymi zobowiązaniami międzynarodowymi Polski.

Dodatkowo, ustawa wprowadza nowy system punktacji, który określa minimalny próg funkcjonowania na poziomie 80 punktów jako warunek uzyskania asystencji. Jest to sprzeczne z zapisami ustawy o świadczeniu wspierającym oraz ustawy o rehabilitacji z dnia 27 sierpnia 1997 r. (art. 4b). W efekcie, wiele osób niepełnosprawnych, w tym osoby małoletnie oraz osoby przebywające w DPS, zostanie pozbawionych dostępu do asystencji.

W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z prośbą o pilne podjęcie działań legislacyjnych mających na celu:

Wprowadzenie zmian do projektu ustawy tak, aby nie wykluczał on dzieci z niepełnosprawnością oraz osób 65+ z prawa do asystencji.

Uznanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (punkt 7) za wystarczające kryterium do przyznania wsparcia asystenckiego bez względu na wiek osoby.

Doprecyzowanie zapisów dotyczących punktacji tak, aby nie prowadziły one do arbitralnego wykluczania osób potrzebujących asystencji.

Zagwarantowanie, że projekt ustawy będzie zgodny z obowiązującymi przepisami prawa krajowego oraz ratyfikowanymi aktami międzynarodowymi.

Proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Jakie działania podejmie ministerstwo, aby zapewnić zgodność ustawy z Konstytucją RP oraz Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych?

Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian do projektu ustawy, tak aby nie dochodziło do dyskryminacji ze względu na wiek?

Jakie argumenty przemawiają za wyłączeniem z prawa do asystencji dzieci z niepełnosprawnością oraz osób powyżej 65. roku życia?

Z poważaniem

Magdalena Filipek-Sobczak Poseł na Sejm RP