Wystąpienie w Sejmie · 18 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia Mieczysława Jałowieckiego w 150. rocznicę urodzin (druki nr 3282 i 3330)

Mówi: Poseł Alicja Łuczak (KO) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 22. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 3282, druk nr 3330

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicji Obywatelskiej w sprawie uchwały upamiętniającej Mieczysława Jałowieckiego w 150. rocznicę urodzin.

Mieczysław Jałowiecki zasłynął jako Polak, który kupił dla Polski Westerplatte, ale jest też wzorem ziemianina, gospodarza ziemi kaliskiej w czasach II Rzeczypospolitej. Możemy go zatem nazwać bohaterem dwóch krain: Gdańska i Kamienia. Człowiek wielu talentów: rolnik, agronom, dyplomata, ekonomista, poliglota, filantrop, literat i akwarelista. Całe jego życie pokazuje wielki patriotyzm, służbę ojczyźnie, nieustanną walkę o polskość i o dobre imię państwa. Urodzony na Kresach w rodzinie pochodzącej od Rurykowiczów, tytułowany księciem Perejasławskim, zdobył wszechstronne wykształcenie w Petersburgu na Politechnice Ryskiej, gdzie należał do elitarnej Korporacji Akademickiej Arkonia, i w Niemczech. Skoligacony ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, Piłsudskim, Narutowiczem, ożenił się wreszcie z Julią Anną Wańkowicz, krewną Melchiora Wańkowicza, i miał z nią dwoje dzieci: Krystynę i Andrzeja. Delegat rządu Ignacego Paderewskiego w Ministerstwie Aprowizacji przy Amerykańskiej Misji Żywnościowej, a potem już oficjalnie pełnomocnik Prezydium Rady Ministrów w latach 1919-1921. Jego zadaniem był wyładunek towarów żywnościowych i sanitarnych w gdańskim porcie, a następnie ich dystrybucja poprzez organizowanie transportu kolejowego i żeglugi rzecznej. Podczas tej misji kupił strategiczny dla miasta hak, znany jako Westerplatte - symbol oporu polskiego żołnierza w 1939 r.

Brał udział w pracach pokojowych na konferencji w Paryżu. Po zakończeniu misji, ożeniwszy się po raz drugi z Zofią Anielą Romocką, osiadł w Kamieniu w powiecie kaliskim. Tu znalazł swoje miejsce i powrócił do roli ziemianina, stał się dobrym sąsiadem, społecznikiem. Wybrano go na prezesa Związku Ziemian, członka rady gminnej, prezesował straży pożarnej, uczył w szkole. Dzięki jego staraniom zbudowano w Kaliszu szpital na ul. Toruńskiej, który stoi do dziś. Pełnił też funkcję prezesa Międzykomunalnego Związku Szpitali Kalisza.

Za zasługi otrzymał od premiera Sławoja Składkowskiego Krzyż Zasługi. Wojna 1939 r. zmusiła go do ucieczki. Zamieszkał w Anglii, gdzie oddawał się kolejnym pasjom - pisaniu wspomnień i malowaniu obrazów. Jego unikatowa kolekcja akwareli przedstawiająca polskie dwory znajduje się na uniwersytecie Stanforda, a staraniem wnuka Michała Jałowieckiego, który wydał książki dziadka, możemy dziś czytać trylogię: ˝Na skraju imperium˝, ˝Wolne Miasto˝, ˝Requiem dla ziemiaństwa˝ i wiele innych książek.

Mieczysław Jałowiecki zmarł w Londynie w 1962 r., a po latach odnaleziono jego grób. Sprowadzono prochy (Dzwonek) do Gdańska, gdzie odbył się piękny państwowy pogrzeb, który połączył rzeczywiście wszystkie opcje polityczne. I taka postać ponadpartyjna, ponadpolityczna warta jest upamiętnienia. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Alicja Łuczak