Stanowisko
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiony poselski projekt ustawy ma na celu ujednolicenie zasad dotyczących biernego prawa wyborczego oraz wygaśnięcia mandatów w organach jednostek pomocniczych gmin takich jak sołectwa, osiedla i dzielnice.
Obecnie obowiązujące przepisy nie regulują w sposób jednoznaczny, kto może pełnić funkcje w tych organach oraz w jakich sytuacjach mandat powinien wygasnąć. Powoduje to rozbieżności w orzecznictwie sądów i praktyce samorządów. W efekcie zdarzają się sytuacje, w których osoby prawomocnie skazane za przestępstwa umyślne mogą nadal sprawować funkcje w organach jednostek pomocniczych.
Projekt ustawy zapełnia tę lukę prawną. Przewiduje, że sołtysem, członkiem rady sołeckiej, rady osiedla lub rady dzielnicy będzie mogła zostać wyłącznie osoba posiadająca prawo wybieralności do rady gminy. Oznacza to, że kandydatów będą obowiązywały takie same standardy, jakie obowiązują kandydatów do organów samorządu terytorialnego.
Projekt wprowadza również katalog przesłanek wygaśnięcia mandatu. Nastąpi ono m.in. w przypadku śmierci, rezygnacji, utraty praw publicznych lub wyborczych, utraty zdolności do czynności prawnych, utraty prawa wyborczego, a także prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. O wygaśnięciu mandatu będzie decydowała rada gminy w drodze uchwały, po umożliwieniu zainteresowanemu złożenia wyjaśnień. W przypadku wygaśnięcia mandatu będą przeprowadzane wybory uzupełniające.
Najważniejszym celem projektu jest zwiększenie przejrzystości i wiarygodności funkcjonowania jednostek pomocniczych gmin oraz zapewnienie, że osoby pełniące funkcje publiczne będą spełniały jednolite standardy etyczne i prawne. Rozwiązanie to odpowiada również na dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne wskazywane zarówno przez sądy administracyjne, jak i przez przedstawicieli doktryny prawa.
Projektowana ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, co zapewni gminom odpowiedni czas na dostosowanie swoich statutów i procedur.
Klub Parlamentarny Polska 2050 będzie popierać ten projekt ustawy, ale zwracamy uwagę, że ustawa o samorządzie gminnym wymaga jeszcze większych zmian i jako Klub Parlamentarny będziemy składać w najbliższym czasie swoje propozycje legislacyjne.