Stanowisko
Zasadnicze różnice między starszymi a nowszymi przepisami wynikają przede wszystkim z konieczności wdrożenia nowych regulacji unijnych oraz chęci zwiększenia skuteczności nadzoru nad rynkiem rolno-spożywczym.
Kluczowe obszary zmian to:
1. Rozszerzenie zakresu przedmiotowego ustawy:
- włączenie sektora owoców i warzyw, bananów oraz niektórych owoców suszonych bezpośrednio do ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych,
- nadanie Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wyraźnych kompetencji w zakresie sprawowania nadzoru nad rynkami oliwy z oliwek, produktów sektora owoców i warzyw oraz bananów w zakresie ich jakości handlowej.
2. Definicja zafałszowania produktów i sankcje za zafałszowanie produktów:
- rozszerzono pojęcie zafałszowania o produkty, które nie posiadają żadnego oznakowania (co wcześniej było traktowane jedynie jako niewłaściwa jakość handlowa); doprecyzowano, że zafałszowaniem jest też podanie nazwy niezgodnej z przepisami lub prawdą, a także kłamliwe dane o pochodzeniu, dacie trwałości czy zawartości netto,
- starsze przepisy opierały się głównie na administracyjnych karach pieniężnych, nowe przepisy wprowadzają sankcję karną za oszustwa żywnościowe; wprowadzenie do obrotu zafałszowanych artykułów w celu osiągnięcia korzyści majątkowej stało się przestępstwem zagrożonym grzywną, karą ograniczenia lub pozbawienia wolności do roku lub do 3 lat - w przypadku mienia znacznej wartości.
3. Zmiany w kontrolach granicznych:
- organy inspekcji (IJHARS) mogą teraz kontrolować produkty spoza UE, które nie znajdują się w oficjalnym wykazie towarów do kontroli lub są przywożone w ilościach mniejszych niż minimalne, jeśli istnieje podejrzenie ich niezgodności,
- wprowadzono zasadę obowiązkowych opłat za każdą kontrolę graniczną produktów z państw trzecich, niezależnie od tego, czy kontrola wykaże nieprawidłowości; wcześniej opłata była pobierana tylko przy stwierdzeniu uchybień.
- umożliwiono wydawanie decyzji nakazujących poddanie towaru określonym zabiegom, np. poprawie oznakowania, bezpośrednio na granicy; wcześniej jedynym rozwiązaniem był całkowity zakaz wprowadzenia towaru do obrotu.
4. Nadzór nad handlem internetowym i reklamą:
- wprowadzono nowy tryb nadzoru nad informacjami przekazywanymi w folderach, ulotkach czy sklepach internetowych, IJHARS może teraz nakazać zaniechania naruszeń lub publikację sprostowań,
- inspektorzy zyskali prawo do żądania od administratorów platform aukcyjnych i portali danych umożliwiających identyfikację producentów lub handlowców działających anonimowo (pod pseudonimami).
5. Zmiany w sektorze jaj i znaków jakości:
- wprowadzono obowiązek znakowania jaj w miejscu produkcji, zgodnie z nowymi wymogami UE, ale jednocześnie umożliwiono uzyskanie zwolnienia i znakowanie ich w pierwszym zakładzie pakowania po spełnieniu określonych warunków,
- usunięto przepis pozwalający na używanie znaku ˝Poznaj dobrą żywność˝ na produktach już objętych unijnymi systemami jakości (jak Chroniona Nazwa Pochodzenia czy rolnictwo ekologiczne), aby uniknąć dezorientacji konsumentów różnymi systemami oznaczeń.
6. Nowe zadania i uprawnienia IJHARS:
- IJHARS zyskała oficjalną podstawę prawną do prowadzenia szkoleń i publikacji popularyzujących wiedzę o jakości handlowej i świadomym nabywaniu żywności,
- organy inspekcji mogą teraz korzystać z informacji zawartych w aktach podatkowych, co ma kluczowe znaczenie przy wykrywaniu transgranicznych oszustw żywnościowych i śledzeniu łańcucha dostaw.
Wszystkie wymienione zmiany idą w kierunku dalszego poprawiania jakości artykułów rolno-spożywczych obecnych na naszym rynku, zwiększenia ochrony przed importem towarów z krajów stosujących inne niż unijne standardy jakościowe w produkcji artykułów rolno-spożywczych oraz zwiększenie świadomości społeczeństwa o jakości handlowej towarów trafiających na nasz rynek. W tej sytuacji Klub Polska 2050 rekomenduje przekazanie projektu ustawy do prac w Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi.