Wystąpienie w Sejmie · 13 maja 2026

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 100. rocznicy urodzin Tadeusza Konwickiego (druki nr 2275 i 2483)

Mówi: Poseł Elżbieta Gapińska (KO) · 57. posiedzenie Sejmu, punkt 20. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 2275, druk nr 2483

Wszystko, co napisał na swoich stronach, wyznaczało jego rangę literacką - to słowa, których autorem był Kazimierz Kutz, a które także pięknie otwierają znakomity - tu dziękuję panu Krzysztofowi Mieszkowskiemu - projekt uchwały w sprawie upamiętnienia 100. rocznicy urodzin Tadeusza Konwickiego. Są bardzo trafnym podsumowaniem jego twórczości.

Konwicki był twórcą niebanalnym, niespokojnym duchem, który pełen ironii i melancholii stał się, jak napisano w uchwale, z czasem jednym z najważniejszych twórców niezgody. Niezwykła osobowość inspirowała Polaków w XX w., dlatego że był autentyczny, wierny swoim doświadczeniom, które często były trudne, szczególnie w okresie PRL-u. Zawsze był także wierny Wileńszczyźnie, która stała się dla niego mityczną Arkadią. Był twórcą kompletnym, bo jego literacki dorobek obejmuje takie dzieła jak ˝Mała apokalipsa˝, ˝Kronika wypadków miłosnych˝, ˝Wniebowstąpienie˝. Tworząc polską szkołę filmową, nadał kinu polskiemu nowy wymiar: egzystencjalny i metafizyczny, a bohater, który pojawia się w filmach takich jak ˝Dolina Issy˝, ˝Lawa˝, ˝Jak daleko stąd, jak blisko˝, ˝Salto˝ czy ˝Ostatni dzień lata˝, przeżywa trudne dylematy moralne, tak jak wiele osób, które żyły w tamtym czasie, mierząc się z demonami przeszłości, wojny, komunizmu, własnymi ograniczeniami i pragnieniami.

Pewnie niewiele osób wie, że karierę literacką zaczynał jako reportażysta i rysownik, zadebiutował zaś zatrzymaną przez cenzurę komunistyczną powieścią ˝Rojsty˝. I chociaż początkowo w latach 40. i 50. był określany jako pryszczaty, bo był kojarzony z autorami socrealistycznymi, to jednak już w latach 60. zaczął narastać jego konflikt z władzami komunistycznymi, bo kilkakrotnie podpisywał listy protestacyjne w obronie osób represjonowanych. Były to listy o charakterze humanitarnym. Wyraz przeżyć tego pokolenia to jedna z najważniejszych książek literatury powojennej - ˝Sennik współczesny˝.

Wielki wpływ na życie wielu osób miała ˝Mała apokalipsa˝, najsłynniejsza chyba powieść Konwickiego, pokazująca rozkład PRL-u. Był przez wielu traktowany jako kontynuator... (Gwar na sali)

Pani marszałek, tak mi przeszkadzają, naprawdę. Rozmawiają państwo z jednej strony i z drugiej. Ja po prostu nawet nie słyszę tego, co mówię. Bardzo proszę o ciszę.

Był przez wielu traktowany jako kontynuator prozatorskiej tradycji Żeromskiego i Witkiewicza.

Klub Koalicji Obywatelskiej będzie popierał projekt tej uchwały. Uważamy, że to jest uchwała kompletna. Nie potrzebuje ona żadnych poprawek, dlatego że my wszyscy (Dzwonek) doskonale wiemy, jaką rolę w historii polskiej literatury, mówiąc nawet szerzej, polskiej sztuki, polskiego kina pełnił Tadeusz Konwicki. Dziękuję. (Oklaski)

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Elżbieta Gapińska