Wystąpienie w Sejmie · 17 listopada 2026

Oświadczenia

Mówi: Poseł Grzegorz Lorek (tekst niewygłoszony) (PiS) · 69. posiedzenie Sejmu

Po zakończeniu dramatycznej kampanii wrześniowej 1939 r., rozumiejąc potrzebę kształcenia kolejnej generacji młodych Polaków, władze KUL podjęły decyzję o wznowieniu zajęć uniwersyteckich. Okupacyjne władze niemieckie nie pozwoliły jednak, by taka sytuacja trwała długo. Już 9 listopada 1939 r. w ramach niemieckiej akcji represyjnej przeciwko polskim elitom intelektualnym Sonderaktion Lublin aresztowany został ks. rektor Antoni Szymański, który pozostawał w areszcie domowym do 18 grudnia 1939 r.

11 listopada rozpoczęły się masowe zatrzymania pracowników naukowych i duchowieństwa, a 6 dni później uczelnia została zamknięta. Do więzienia trafili m.in. profesorowie: Ignacy Czuma, ks. Zdzisław Goliński, ks. Henryk Isandowski, Henryk Jakubanis, ks. Piotr Kałwa, ks. Piotr Kremer, ks. Józef Kruszyński, Aleksander Kossowki, Władysław Kuraszkiewicz, Mieczysław Popławski, Stanisław Szczęch.

17 listopada 1939 r. Niemcy ostatecznie zamknęli Katolicki Uniwersytet Lubelski, a gmach uniwersytetu zdemolowano i zamieniono na szpital wojskowy. Kilkudziesięciu wykładowców, studentów oraz księży, w tym m.in. biskup lubelski Marian Leon Fulman i jego sufragan Władysław Goral, uwięziono na zamku lubelskim, a następnie wywieziono m.in. do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Część naukowców została zamordowana przez okupantów, a inni zginęli w obozach.

10 lubelskich profesorów zwolniono w okresie od marca do czerwca 1940 r., niektórzy jednak, jak np. prof. Kuraszkiewicz, przejść musieli przez piekło obozów koncentracyjnych. Profesorowie KUL znaleźli się w Sachsenhausen, Oranienburgu i Dachau.

Ponadto trzech pracowników naukowych uniwersytetu zginęło rozstrzelanych na lubelskim zamku i w przeddzień opuszczenia Lublina przez wojska niemieckie.

Pomimo aresztowań i represji wielu studentów mogło kontynuować naukę. Wykładowcy, którym udało się uniknąć więzienia, tajne zajęcia na kompletach rozpoczęli już 2 tygodnie po zamknięciu uczelni przez Niemców.

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Grzegorz Lorek