Wystąpienie w Sejmie · 17 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii o rządowym projekcie ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu (druki nr 3266 i 3288)

Mówi: Poseł Joanna Wicha (tekst niewygłoszony) (Lewica) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 9. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 3266, druk nr 3288

Stanowisko

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Jeszcze kilkanaście lat temu, kiedy rozmawialiśmy o najcenniejszych zasobach gospodarki, myśleliśmy przede wszystkim o surowcach czy infrastrukturze. Dzisiaj do tej listy musimy dopisać dane. Dane wytwarzają nasze samochody, urządzenia domowe, maszyny wykorzystywane w przedsiębiorstwach. Na ich podstawie można rozwijać nowe usługi, poprawiać jakość produktów, ograniczać koszty i budować całkiem nowe modele biznesowe. Dane te nie rodzą się w próżni, tylko powstają dzięki nam. Dzięki urządzeniom, które kupujemy i z których codziennie korzystamy. A mimo to dostęp do informacji o ich działaniu bywa ograniczony przez producentów.

Jako Lewica uważamy, że rozwój technologiczny powinien służyć całemu społeczeństwu, a nie wyłącznie zwiększaniu zysków największych korporacji. Dlatego potrzebujemy sprawiedliwych zasad dostępu do danych i skutecznych mechanizmów ich egzekwowania. Właśnie temu służy unijny Data Act, którego stosowanie w Polsce zapewnia omawiany dzisiaj projekt ustawy.

Proszę państwa, wyobraźmy sobie, że kupujemy samochód. Wkładamy w niego co najmniej kilkadziesiąt tysięcy złotych, ale kiedy potrzebujemy naprawy, okazuje się, że niezależny warsztat ma ograniczony dostęp do danych diagnostycznych. Producent samochodu może więc mieć przewagę nie tylko przy jego sprzedaży, ale również na rynku późniejszych usług.

Nowe europejskie przepisy mają ograniczać takie sytuacje. Użytkownicy zyskują większą kontrolę nad danymi generowanymi przez ich urządzenia i możliwość udostępniania ich wybranym podmiotom. To oznacza większy wybór dla konsumentów, ale również nowe możliwości dla małych i średnich przedsiębiorstw. Bo konkurencja nie polega na tym, że największa firma na rynku sama decyduje, komu pozwoli ze sobą konkurować. Podobny problem dotyczy usług chmurowych. Przedsiębiorstwo, które przechowuje dane u jednego dostawcy, nie powinno być od niego uzależnione tylko dlatego, że przeniesienie tych danych do konkurencji jest zbyt trudne albo kosztowne.

Data Act ogranicza takie bariery. To ważne dla polskich firm, które powinny mieć możliwość wyboru dostawcy usług i rozwijania działalności bez niepotrzebnych barier technologicznych. Ale same prawa zapisane w unijnym rozporządzeniu nie wystarczą, jeśli nie będzie instytucji, która dopilnuje ich przestrzegania. Dlatego omawiany projekt powierza prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej funkcję koordynatora danych. UKE będzie rozpatrywał skargi, prowadził postępowania i w określonych przypadkach nakładał kary pieniężne.

Oczywiście pojawią się argumenty, że takie regulacje ograniczają swobodę działalności gospodarczej, naruszają tajemnice przedsiębiorstw albo nakładają na firmy kolejne obowiązki. Tylko że, proszę państwa, swoboda działalności gospodarczej nie oznacza prawa do nieograniczonego kontrolowania rynku. Nikt przecież nie proponuje, żeby wszystkie dane były publiczne i dostępne dla każdego. Przepisy przewidują ochronę danych osobowych, tajemnic przedsiębiorstw i uzasadnionych interesów producentów. Chodzi o to, żeby ochrona tych interesów nie stawała się pretekstem do blokowania konkurencji i odbierania użytkownikom należnych im praw.

Nowoczesna gospodarka nie może opierać się na zasadzie, że obywatele płacą za urządzenia, małe firmy próbują rozwijać swoje usługi, a największe korporacje zachowują wyłączną kontrolę nad dostępem do danych. Rozwój technologiczny powinien oznaczać więcej możliwości, a nie większe uzależnienie od kilku największych firm.

Dlatego w imieniu klubu parlamentarnego Lewicy deklaruję poparcie dla omawianego projektu ustawy. Dziękuję.

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Joanna Wicha