Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! W imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej przedstawię stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o uregulowaniu praw do niektórych gruntów znajdujących się we władaniu spółdzielni mieszkaniowych.
Przede wszystkim projekt ten reguluje stan prawny gruntów zabudowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe. Od wielu lat środowiska spółdzielcze występują z wnioskami o podjęcie działań legislacyjnych, tak aby uregulować stan prawny gruntów zabudowanych przez spółdzielnie budynkami mieszkalnymi, do których nie uzyskały dotąd trwałego prawa prawno-rzeczowego. Źródłem tego problemu była powszechna w okresie PRL praktyka udzielania przez organy władzy publicznej decyzji lokalizacyjnych, na podstawie których spółdzielnie realizowały inwestycje mieszkaniowe na gruntach stanowiących własność państwową. Należy zwrócić uwagę, że niektórym spółdzielniom mieszkaniowym przysługują nietrwałe tytuły prawne do gruntu, np. dzierżawa lub pożytkowanie, które generują dla tych spółdzielni i ich członków dodatkowe koszty bez perspektywy zabezpieczenia ich praw do lokali. Sytuacja spółdzielni mieszkaniowych i ich członków stała się szczególnie skomplikowana po podjęciu w 2013 r. przez Sąd Najwyższy uchwały, w świetle której, jeżeli spółdzielnia mieszkaniowa nie dysponuje własnością gruntu lub jego użytkowaniem wieczystym, nie może dojść do skutecznego ustanowienia prawa spółdzielczego, własnościowego prawa do lokalu jako ograniczonego prawa rzeczowego. W związku z tym w judykaturze utrwalił się pogląd, że nie jest możliwe też założenie księgi wieczystej, co rodzi szereg dalszych komplikacji.
Przygotowany projekt będzie dedykowany spółdzielniom mieszkaniowym w rozumieniu ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. Chodzi o sytuacje, w których na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego po 5 grudnia 1990 r. te spółdzielnie wybudowały lub ich poprzednicy prawni wybudowali, za zezwoleniem organu, budynki albo do 5 grudnia 1990 r. te spółdzielnie wybudowały same lub ich poprzednicy prawni wybudowali sami, z własnych środków budynki, za zezwoleniem właściwego organu nadzoru budowlanego. To rozwiązanie, które jest proponowane w ustawie, polega na przyznaniu spółdzielniom mieszkaniowym roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntów oraz o nieodpłatne przeniesienie własności znajdujących się na nich budynków. W efekcie przyjęcia projektowanej regulacji zainteresowane spółdzielnie mieszkaniowe będą miały prawo uregulowania stanu prawnego gruntów, na których wybudowały budynki mieszkalne. Stabilizacji ulegnie sytuacja prawna osób posiadających roszczenie o ustanowienie spółdzielczego prawa do lokalu. Według oceny skutków regulacji problem ten dotyczy co najmniej 700 budynków i prawie 50 tys. lokali, głównie w Warszawie.
Druga kwestia, która jest regulowana w tym projekcie ustawy, to przywrócenie możliwości ustanowienia użytkowania wieczystego na cele mieszkaniowe. 1 stycznia 2019 r. wprowadzono generalny zakaz ustanawiania użytkowania wieczystego na cele mieszkaniowe. W związku z tym publiczny właściciel gruntu w obecnym stanie prawnym nie może ustanawiać trwałego tytułu prawnego na rzecz podmiotu realizującego inwestycje mieszkaniowe z zachowaniem sprawowania efektywnego nadzoru nad realizacją założeń polityki przestrzennej przyjętej przez publicznego właściciela gruntu. Rezygnację z możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, bez względu na omawiany przez strony cel, bez wprowadzenia do systemu nowego, adekwatnego do aktualnych uwarunkowań prawa rzeczowego, które umożliwiałoby bezpieczne inwestowanie na gruncie bez ponoszenia wysokich kosztów, należy oceniać jako przedwczesną. Przywrócenie możliwości ustanowienia dla inwestorów takiego użytkowania wieczystego zagwarantuje trwały i stabilny tytuł prawny do gruntów, które są własnością publiczną, oraz da podmiotowi publicznemu szansę sprawowania kontroli nad realizacją inwestycji mieszkaniowej. Z punktu widzenia inwestora korzyść w wyborze użytkowania wieczystego wiąże się ze znacznie niższymi jednorazowymi kosztami pozyskania gruntu, zwłaszcza dla potrzeb realizacji przedsięwzięcia mieszkaniowego.
Jeszcze jedna ważna kwestia, która jest regulowana w tej ustawie. To obowiązek realizacji inwestycji drogowej spowodowanej inwestycją niedrogową przez inwestora inwestycji niedrogowej. W projekcie proponuje się doprecyzowanie obecnie obowiązujących przepisów w zakresie obowiązku realizacji inwestycji drogowej spowodowanej inwestycją niedrogową przez inwestora inwestycji niedrogowej poprzez rozszerzenie katalogu działań, w przypadku których będzie możliwe zobowiązanie inwestora inwestycji niedrogowej do przekazania środków zarządcy drogi. Nowa redakcja art. 16 ustawy o drogach publicznych ma na celu stworzenie optymalnych warunków do współdziałania inwestora i zarządcy drogi. Dzięki temu doprecyzowaniu możliwe będzie przekazanie środków finansowych przez inwestora inwestycji niedrogowej bez konieczności faktycznej realizacji tego zadania przez inwestora. Tym samym inwestor niedrogowy będzie mógł zarówno wykonać roboty budowlane polegające na budowie lub przebudowie drogi we własnym zakresie, jak i przekazać zarządcy drogi środki finansowe. To jest postulat od wielu lat zgłaszany przez jednostki samorządu terytorialnego.
Klub Koalicji Obywatelskiej będzie oczywiście głosował za przedstawionym projektem ustawy. (Oklaski)