Stanowisko
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy, nad którym dzisiaj debatujemy, dotyczy spraw bardzo ważnych z punktu widzenia wielu obywateli - bezpieczeństwa na wodzie, odpowiedzialności państwa za jednostki pływające pod polską banderą oraz sprawnego funkcjonowania systemu rejestracji jednostek pływających.
Warto pamiętać, że bezpieczeństwo żeglugi to nie tylko sprawne silniki, odpowiednie wyposażenie czy umiejętności osób kierujących jednostką. To również wiedza o tym, kto jest właścicielem jednostki, kto odpowiada za jej eksploatację, jaki jest jej stan i czy spełnia ona wymagania wynikające z obowiązujących przepisów. Państwo powinno mieć możliwość sprawowania rzeczywistego i skutecznego nadzoru nad jednostkami, które rejestruje pod swoją banderą.
Bezpieczeństwo żeglugi i interesy właścicieli jednostek pływających nie muszą stać ze sobą w sprzeczności. Przeciwnie, dobrze przygotowane przepisy powinny łączyć skuteczny nadzór państwa z czytelnymi zasadami, sprawną obsługą i możliwie prostymi procedurami dla obywateli.
Uzasadnienie projektu pokazuje, że skala zagadnienia jest naprawdę duża. Według danych z rejestru REJA24 na dzień 21 grudnia 2025 r. zarejestrowanych było ponad 100 tys. jednostek pływających. Ok. 40% z nich należało do właścicieli, którzy wskazali miejsce zamieszkania lub siedzibę poza granicami Polski. Ponad 11% stanowiły jednostki należące do podmiotów spoza Unii Europejskiej. Te liczby pokazują, jak ważne jest, aby rejestr był wiarygodny, a zawarte w nim informacje aktualne. Nie chodzi przecież wyłącznie o prowadzenie dokumentacji. Chodzi o to, żeby polska administracja morska wiedziała, jakie jednostki podnoszą polską banderę, i miała możliwość kontaktu z osobami odpowiedzialnymi za ich eksploatację.
Dotychczasowe rozwiązania nie zapewniały administracji wystarczających narzędzi do sprawowania skutecznego nadzoru nad wszystkimi jednostkami. W praktyce administracja mogła przez długi czas nie mieć kontaktu z jednostką ani jej armatorem, np. aż do momentu wystąpienia wypadku. A trudno mówić o skutecznym nadzorze nad bezpieczeństwem, jeżeli państwo nie ma możliwości zweryfikowania podstawowych informacji dotyczących jednostki i dotarcia do osoby za nią odpowiedzialnej.
Dlatego jedną z ważnych zmian jest wprowadzenie przeglądu wstępnego dla określonych jednostek, które ubiegają się o uzyskanie polskiej przynależności. To rozwiązanie jest istotne nie tylko dla bezpieczeństwa, ale także dla samych posiadaczy jednostek. Rzetelna weryfikacja dokumentacji na początku procedury pozwoli ograniczyć ryzyko błędów, nieporozumień i problemów wynikających z nieprawidłowych danych.
Obecnie sprawy związane z rejestracją jednostek pływających mogą być prowadzone przez 382 organy - starostów, prezydentów miast oraz dwa polskie związki sportowe. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu, doświadczenie tych organów w prowadzeniu tego rodzaju spraw jest bardzo różne. Projekt odpowiada na ten problem poprzez lepszy podział zadań pomiędzy organami rejestrującymi a wyspecjalizowanymi, uznanymi organizacjami. Takie rozwiązanie oznacza bardziej racjonalne wykorzystanie kompetencji poszczególnych instytucji, a właściciel jednostki będzie mógł dzięki temu liczyć na bardziej profesjonalną i uporządkowaną weryfikację dokumentów oraz mniejsze ryzyko rozbieżności w ich ocenie.
Ważną rolę odgrywa tu również system REJA24, który działa jako wspólny punkt elektronicznej obsługi spraw kierowanych do organów rejestrujących. Projekt porządkuje zasady korzystania z tego systemu i komunikacji pomiędzy urzędem a wnioskodawcą. Co istotne, właściciel będzie mógł składać wnioski i pisma w postaci papierowej albo elektronicznej. REJA24 pozwala również na bezpieczne potwierdzanie tożsamości w formie elektronicznej. Korespondencja i dokumenty są obsługiwane w ramach jednego systemu. Warto także zwrócić uwagę na nowe możliwości sprawdzania informacji w samym rejestrze. Projekt przewiduje, że każda zainteresowana osoba będzie mogła nieodpłatnie zweryfikować elektronicznie, czy dana jednostka jest wpisana do rejestru i czy jej dokument rejestracyjny pozostaje ważny. Wiarygodna informacja o statusie jednostki zwiększa bezpieczeństwo obrotu i buduje zaufanie do polskiego rejestru. Także wprowadzany obowiązek okresowego potwierdzania ważności dokumentu rejestracyjnego ma na celu weryfikowanie, czy dane dotyczące właściciela są wciąż aktualne.
Korzystanie z jednostek pływających musi odbywać się z zachowaniem wymagań, które chronią życie i zdrowie ludzi. Dlatego projekt wprowadza możliwość zawieszenia ważności dokumentu rejestracyjnego jachtu morskiego, który powinien posiadać kartę bezpieczeństwa, ale jej nie posiada.
Projekt odnosi się również do bezpieczeństwa państwa. Rada Ministrów będzie mogła zakazać rejestrowania określonych jednostek lub utrzymywania ich w rejestrze, jeżeli wymagają tego względy obronności, bezpieczeństwa publicznego, ochrony granicy państwowej czy zobowiązania międzynarodowe Polski. Jest to istotne narzędzie w sytuacji, gdy polska bandera może być przedmiotem zainteresowania podmiotów, których działalność lub powiązania mogą budzić uzasadnione obawy z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa.
Nie możemy również zapominać o ochronie infrastruktury krytycznej na Bałtyku. Dlatego ważną częścią projektu są przepisy dotyczące statków bezzałogowych. To technologia, która może mieć coraz większe znaczenie dla monitorowania i patrolowania obszarów morskich. Takie jednostki mogą wykonywać zadania, które w określonych sytuacjach wiązałyby się z ryzykiem dla życia i zdrowia członków załogi.
Omawiany projekt ma znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa państwa, jak i dla codziennego funkcjonowania osób korzystających z polskich wód oraz jednostek pływających pod polską banderą. Z jednej strony daje administracji lepsze narzędzia kontroli, poprawia wiarygodność rejestru, umożliwia skuteczniejsze egzekwowanie obowiązków bezpieczeństwa i odpowiada na nowe zagrożenia na morzu. Z drugiej strony natomiast wprowadza bardziej uporządkowany podział zadań, wykorzystuje kompetencje wyspecjalizowanych organizacji, rozwija elektroniczną obsługę spraw, przewiduje możliwość korzystania z formy papierowej i elektronicznej oraz ułatwia sprawdzanie informacji o jednostkach.
Musimy pamiętać, że sprawny rejestr to nie tylko wygoda urzędów i obywateli. To także większe bezpieczeństwo właścicieli, armatorów, załóg i wszystkich osób korzystających z akwenów. Bezpieczeństwo na wodzie nie powinno być kwestią przypadku. Powinno wynikać z odpowiedzialnych przepisów, rzetelnej informacji, profesjonalnej obsługi i możliwości szybkiego reagowania na pojawiające się zagrożenia. Dlatego Klub Parlamentarny Polska 2050 poprze projekt tej ustawy. Dziękuję.