Wystąpienie w Sejmie · 17 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii o rządowym projekcie ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu (druki nr 3266 i 3288)

Mówi: Poseł Marcin Gwóźdź (tekst niewygłoszony) (RozwojPlus) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 9. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 3266, druk nr 3288

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Rozwój Plus przedstawiam stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu, którego celem jest zapewnienie stosowania w polskim porządku prawnym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854, określanego jako Data Act.

Nie ulega wątpliwości, że rozwój gospodarki cyfrowej wymaga jasnych i przejrzystych zasad dostępu do danych oraz ich wykorzystywania. Dane stają się coraz ważniejszym zasobem gospodarczym, a możliwość ich udostępniania i przetwarzania ma bezpośredni wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw, rozwój innowacji oraz jakość usług świadczonych obywatelom.

Dostrzegamy zatem potrzebę uporządkowania krajowych regulacji w tym obszarze, w szczególności określenia kompetencji właściwych organów, zasad nadzoru nad przestrzeganiem nowych obowiązków oraz mechanizmów egzekwowania przepisów rozporządzenia.

Jednocześnie stoimy na stanowisku, że dostosowywanie prawa krajowego do przepisów unijnych powinno odbywać się z poszanowaniem zasady proporcjonalności, pewności prawa oraz ochrony uzasadnionych interesów przedsiębiorców. Nie powinno ono prowadzić do wprowadzania dodatkowych ograniczeń i obciążeń, które nie są konieczne do prawidłowego stosowania regulacji europejskich.

W tym kontekście zasadnicze zastrzeżenia Klubu Parlamentarnego Rozwój Plus budzi art. 38 projektu ustawy, przewidujący wyłączenie stosowania art. 189e Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 189e k.p.a., w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. Przepis ten stanowi istotną gwarancję prawną chroniącą podmioty przed ponoszeniem administracyjnej odpowiedzialności pieniężnej za naruszenia spowodowane nadzwyczajnymi okolicznościami, na które nie miały wpływu.

W naszej ocenie wyłączenie tej ochrony na gruncie projektowanej ustawy jest rozwiązaniem nieproporcjonalnym w stosunku do wymagań wynikających z prawa Unii Europejskiej. Art. 40 ust. 1 rozporządzenia 2023/2854 wskazuje, że ustanawiane przez państwa członkowskie kary powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Przepis ten nie nakłada jednak obowiązku wyłączenia krajowych gwarancji prawnych związanych z wystąpieniem siły wyższej. Nie znajdujemy zatem wystarczających podstaw do pozbawiania przedsiębiorców ochrony wynikającej z art. 189e k.p.a. wyłącznie w odniesieniu do obowiązków związanych ze stosowaniem rozporządzenia Data Act. Należy również zauważyć, że samo rozporządzenie unijne wymaga uwzględniania okoliczności naruszenia przy ustalaniu sankcji. Tym bardziej niezrozumiałe jest wprowadzanie rozwiązania, które ogranicza stosowanie jednej z podstawowych gwarancji odpowiedzialności administracyjnej.

W praktyce projektowany przepis może prowadzić do sytuacji, w której przedsiębiorca zostanie narażony na administracyjną karę pieniężną pomimo tego, że naruszenie obowiązku nastąpiło wskutek zdarzeń, którym nie mógł zapobiec. Takie rozwiązanie budzi szczególne wątpliwości w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw, dla których nawet jednorazowa kara administracyjna może stanowić istotne obciążenie finansowe.

Podkreślamy, że skuteczność egzekwowania przepisów nie powinna być utożsamiana z maksymalnym zaostrzaniem odpowiedzialności. Odpowiednio skonstruowany system sankcji powinien zapewniać przestrzeganie prawa, ale równocześnie uwzględniać rzeczywiste okoliczności naruszenia i respektować podstawowe gwarancje przysługujące podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą. Nie ma uzasadnienia, aby przy okazji zapewniania stosowania przepisów unijnych wprowadzać dalej idące ograniczenia praw przedsiębiorców, jeżeli nie wynika to z jednoznacznych wymagań prawa europejskiego.

W związku z powyższym Klub Parlamentarny Rozwój Plus postuluje skreślenie art. 38 projektu ustawy, a tym samym zachowanie możliwości stosowania art. 189e Kodeksu postępowania administracyjnego. W naszej ocenie proponowana zmiana nie osłabi skuteczności systemu nadzoru i sankcji, natomiast pozwoli zachować właściwą równowagę pomiędzy interesem publicznym a ochroną praw przedsiębiorców.

Klub Parlamentarny Rozwój Plus dostrzega potrzebę zapewnienia skutecznego stosowania rozporządzenia 2023/2854 i co do zasady popiera kierunek uporządkowania przepisów dotyczących dostępu do danych oraz ich wykorzystywania. Uważamy jednak, że nowe regulacje powinny wspierać rozwój gospodarki cyfrowej, a nie prowadzić do nieuzasadnionego ograniczania gwarancji prawnych przedsiębiorców.

Z tego względu oczekujemy uwzględnienia przedstawionych zastrzeżeń w dalszym toku prac legislacyjnych. Ostateczne stanowisko klubu wobec projektu ustawy będzie uzależnione od przyjętych rozwiązań.

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Marcin Gwóźdź