Stanowisko
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Biblioteki publiczne zapewniają bezpłatny dostęp do książek, wiedzy i kultury niezależnie od miejsca zamieszkania czy sytuacji materialnej czytelnika. Jednocześnie autorzy, tłumacze i wydawcy mają prawo do wynagrodzenia za korzystanie z efektów ich pracy. Projekt próbuje zachować równowagę między tymi wartościami. Czytelnik nadal będzie mógł bezpłatnie wypożyczyć książkę, biblioteka nie zostanie obciążona dodatkową opłatą, a wynagrodzenie dla uprawnionych zostanie sfinansowane ze środków Funduszu Promocji Kultury.
Dofinansowanie ma wzrosnąć z 5% do 10% wartości zakupów materiałów bibliotecznych dokonanych w poprzednim roku. W latach 2026-2035 na ten cel przewidziano łącznie ponad 124 mln zł.
Ta zmiana jest potrzebna. W 2025 r. mediana wynagrodzenia wypłaconego twórcy wyniosła zaledwie 398,67 zł. Ponad 2 tys. twórców nie osiągnęło nawet minimalnego progu pozwalającego na wypłatę środków. Trudno więc mówić o tym, że obecny system zapewnia realną rekompensatę za miliony wypożyczeń dokonywanych każdego roku.
Pozytywnie należy ocenić to, że poprawa sytuacji twórców nie odbędzie się kosztem czytelników ani bibliotek. W szczególności nie może ona ograniczyć dostępu dzieci i młodzieży do literatury. Biblioteka pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi wyrównywania szans edukacyjnych, zwłaszcza tam, gdzie rodziny nie mogą pozwolić sobie na regularny zakup książek.
Projekt zwiększa finansowanie, ale pozostawia dotychczasowy sposób obliczania i podziału wynagrodzeń. Dlatego należy sprawdzić, czy większa pula rzeczywiście dotrze do szerszej grupy twórców, czy nie zostanie ograniczona przez roczne limity oraz czy system będzie odpowiadał na rozwój audiobooków, e-booków i innych cyfrowych form czytelnictwa.