Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o senackim projekcie ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym, druki nr 2126 i 3277.
Bezpośrednim impulsem do podjęcia prac legislacyjnych była petycja wniesiona do Senatu 24 listopada 2023 r. przez osobę fizyczną. Autor petycji zwrócił uwagę na istotną wadę prawną w obowiązującej ustawie o referendum lokalnym. Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym każdy uprawniony do udziału w referendum mieszkaniec danej jednostki samorządu terytorialnego ma prawo wnieść protest, jeżeli dopuszczono się naruszenia przepisów ustawy, co mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik referendum. Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 66 ust. 2 w sprawach dotyczących procedury wnoszenia i rozpoznawania protestów oraz skutków ich uwzględnienia nakazywano stosować odpowiednie przepisy art. od 59 do 61, art. 63 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, którą, uwaga, uchylono w całości z dniem 1 sierpnia 2011 r. na mocy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Kodeks wyborczy. W konsekwencji od 2011 r. przepis art. 66 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym odwoływał się do regulacji, która nie funkcjonowała już w polskim systemie prawnym. Odesłanie to stało się bezprzedmiotowe i spowodowało istotną lukę prawną w obszarze rozpatrywania protestów referendalnych. Po prostu było to martwym prawem. Stan ten generował potencjalne wątpliwości interpretacyjne dla sądów powszechnych orzekających w sprawach protestów oraz dla obywateli zamierzających skorzystać z tego prawa. Naruszało to konstytucyjną zasadę określoności prawa oraz zasady techniki prawodawczej w zakresie tworzenia prawidłowych odesłań zewnętrznych.
Podczas konsultacji projekt uzyskał pozytywną opinię ministra sprawiedliwości. Brak było uwag ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego i Państwowej Komisji Wyborczej, która zaznaczyła jednocześnie, że ustawa wymaga w przyszłości szerszej nowelizacji. Proponowane zmiany nie wpływają na budżet państwa. Zostaną wdrożone po upływie 14 dni od ogłoszenia. Omawiany projekt nie jest regulowany prawem europejskim, co eliminuje konieczność dostosowywania go do unijnych dyrektyw. W związku z powyższym komisja wnosi o uchwalenie projektu ustawy bez poprawek.