Wystąpienie w Sejmie · 17 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m oraz ustawy o bezpieczeństwie morskim (druki nr 2995 i 3220)

Mówi: Poseł Sprawozdawca Piotr Głowski (KO) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 10. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 2995, druk nr 3220

Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m oraz ustawy o bezpieczeństwie morskim.

Chciałbym poświęcić nieco więcej uwagi przyczynom wprowadzenia tej nowelizacji, ponieważ bez zrozumienia sytuacji, która doprowadziła do przygotowania projektu, trudno właściwie ocenić jego poszczególne rozwiązania. Dlaczego potrzebna jest zmiana przepisów? Podstawowy problem polega na tym, że dotychczasowy system rejestracji jachtów umożliwiał uzyskanie polskiej przynależności państwowej przez jednostki należące do osób i podmiotów z całego świata, ale nie dawał administracji odpowiednich narzędzi do skutecznego sprawdzenia, kto faktycznie rejestruje jednostkę, czy przedstawiane dokumenty są prawdziwe i do czego ta jednostka jest wykorzystywana.

Rejestr REJA24 powstał w 2018 r. Jego otwarty charakter miał swoje uzasadnienie. Polska chciała stworzyć dostępny system rejestracji jednostek pływających również dla właścicieli zagranicznych. Problem jednak w tym, że za otwartością systemu nie poszły odpowiednie mechanizmy kontroli. Skala zjawiska jest znacząca. Podczas pierwszego czytania projektu w komisji minister przedstawił informację, że w rejestrze znajduje się już ponad 112 tys. jednostek pływających. Wcześniej w uzasadnieniu projektu wskazywano, że ok. 40% jednostek należało do właścicieli mających miejsce zamieszkania lub siedzibę poza Polską, a ponad 10 tys. jednostek należało do podmiotów spoza Unii Europejskiej. Sama obecność zagranicznych właścicieli oczywiście nie jest problemem. Nie chodzi o to, żeby zamykać polski rejestr dla cudzoziemców. Chodzi o to, żeby państwo, które nadaje jednostce swoją przynależność, wiedziało, komu tę przynależność nadaje, i miało możliwość późniejszego kontaktu z właścicielem. Dotychczasowy system tego nie zapewniał.

Przypomnę kilka konkretnych problemów przedstawionych w uzasadnieniu projektu i te, które pojawiały się na posiedzeniu komisji.

Po pierwsze, rejestracja była niezwykle prosta. W praktyce wystarczyło złożyć wniosek, przedstawić dokumenty i uiścić opłatę w wysokości 80 zł. Można było to zrobić przez pełnomocnika, będąc na drugim końcu świata.

Po drugie, powstał międzynarodowy rynek pośredników oferujących rejestrację jachtów pod polską banderą. Pośrednicy pobierali za swoje usługi wielokrotnie wyższe kwoty niż opłata urzędowa, ale nie ponosili odpowiedzialności za rzetelność przedstawianych dokumentów.

Po trzecie, rejestrację prowadziły 382 organy. Ich doświadczenie było bardzo różne. Minister zwracał uwagę, że w ponad połowie urzędów rejestruje się średnio mniej niż jedną jednostkę miesięcznie. Trudno w takiej sytuacji oczekiwać, że każdy z tych urzędów będzie dysponował wyspecjalizowanymi pracownikami i odpowiednimi narzędziami do sprawdzania dokumentacji zagranicznych jednostek morskich. Zdarzały się sytuacje, w których administracja zagraniczna informowała polskie organy, że rzeczywiste parametry jednostki, np. jej długość, nie odpowiadają danym przedstawionym w dokumentach rejestracyjnych.

Po czwarte, system nie zapewniał rzeczywistego kontaktu z właścicielem. Jako adres do korespondencji często podawano adres kancelarii lub pośrednika, który przeprowadzał rejestrację. Kiedy po pewnym czasie administracja chciała skontaktować się z właścicielem, pośrednik odpowiadał, że był jedynie pełnomocnikiem do przeprowadzenia rejestracji. W praktyce państwo nie zawsze wiedziało, gdzie znajduje się jednostka, kto faktycznie nią dysponuje, czy nadal jest eksploatowana i do czego jest wykorzystywana.

Dokument rejestracyjny wydawano bezterminowo. Nie było skutecznego mechanizmu okresowego potwierdzania aktualności danych. Właściciele nie zawsze zgłaszali zmiany własności, zmianę danych czy wycofanie jednostki z eksploatacji. To tworzyło sytuację, w której polski rejestr mógł zawierać dane nieaktualne albo te, które było trudno zweryfikować.

Drugi problem jest poważniejszy. Chodzi o wykorzystywanie polskiej bandery do działalności przestępczej. W uzasadnieniu projektu wskazano, że przypadki przemytu narkotyków na jachtach podnoszących polską banderę poza polskimi obszarami to problem coraz powszechniejszy. Podczas pierwszego czytania w komisji minister poinformował, że tylko w 2025 r. polska administracja otrzymała blisko 400 próśb od zagranicznych służb o sprawdzenie jednostek pływających znajdujących się poza wodami terytorialnymi danego państwa. Oczywiście to nie oznacza, że to 400 stwierdzonych przestępstw, to liczba zapytań o weryfikację. Pokazuje jednak skalę zainteresowania zagranicznych służb jednostkami, które pływają pod naszą banderą, i potrzebę sprawnego informowania na ich temat. Nie możemy doprowadzić do sytuacji, w której polska bandera staje się wygodnym instrumentem dla podmiotów, które chcą uniknąć skutecznej kontroli. Każdy przypadek ma w tym wypadku znaczenie nie tylko ze względu na bezpieczeństwo, lecz także na wiarygodność Polski jako państwa bandery. Jeżeli inne państwa i ich służby nie mogą uzyskać od polskiej administracji podstawowych informacji o jednostce, której nadaliśmy polską przynależność, cierpi na tym wizerunek całego polskiego rejestru. To jeden z bardzo ważnych powodów tej nowelizacji.

Nie chodzi o ograniczanie żeglarstwa ani o utrudnianie życia właścicielom jachtów. Chodzi o przywrócenie wiarygodności i wyposażenie państwa w narzędzia, których dotychczas brakowało. Jakie rozwiązania zostały zaproponowane? Pierwszym z nich jest przegląd wstępny jednostek, które nie stanowią polskiej własności i ubiegają się o uzyskanie polskiej przynależności. Przegląd będzie wykonywany przez upoważnioną, uznaną organizację. Głównym celem jest sprawdzenie dokumentów, potwierdzenie rzeczywistych parametrów jednostki oraz ocena ogólnego stanu. Chciałbym szczególnie podkreślić, że nie jest to powszechny przegląd techniczny wszystkich jachtów. Nie chodzi o wprowadzenie odpowiednika corocznego badania samochodu ani o zmianę obowiązujących zasad inspekcji bezpieczeństwa. W przypadku jednostek posiadających deklarację zgodności CE przegląd może być przeprowadzony również zdalnie, przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej. O formie będzie decydowała upoważniona organizacja.

Drugim rozwiązaniem jest obowiązek potwierdzania aktualności danych w rejestrze co 5 lat. To rozwiązanie ma znaczenie dla wszystkich jednostek, również tych, które stanowią polską własność. Administracja musi mieć możliwość ustalenia, czy dane są aktualne, czy jednostka nadal istnieje i czy podnosi polską banderę. Powtarzam, nie jest to przegląd techniczny, chodzi wyłącznie o aktualizację informacji w rejestrze. Warto zwrócić uwagę, że w toku prac nad projektem przyjęto 5-letni okres potwierdzania tych danych. Jest to rozwiązanie znacznie mniej uciążliwe, niż pierwotnie przewidywano.

Trzecim elementem jest możliwość zawieszania i wykreślania wpisów w przypadku niedopełnienia tych obowiązków. Państwo musi mieć rzeczywiste instrumenty do egzekwowania przepisów. Sam obowiązek aktualizacji bez konsekwencji za jego niewykonanie nie rozwiązałby problemu.

W projekcie przewidziano również możliwość ustanawiania przez Radę Ministrów ograniczeń w zakresie rejestracji jednostek należących do obywateli i podmiotów z określonych państw spoza Unii Europejskiej i EOG, jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa, obronności czy porządku publicznego i zobowiązania międzynarodowe. W obecnym stanie to chyba dosyć oczywiste.

Dlaczego polscy właściciele jachtów nie powinni obawiać się tej nowelizacji? Ta kwestia budziła szczególnie dużo pytań i duże zainteresowanie podczas pierwszego czytania. Przede wszystkim w projekcie rozróżnia się jednostki stanowiące polską własność i jednostki należące do podmiotów zagranicznych. Jednostki stanowiące polską własność zostały wyłączone z obowiązku przeprowadzenia przeglądu wstępnego. Oznacza to, że polski właściciel nie będzie musiał zamawiać dodatkowego przeglądu, płacić za tę kontrolę ani organizować wizyty inspektora. Dotyczy to również sytuacji, w której polski właściciel kupił jacht za granicą.

Ta nowelizacja nie wprowadza nowych okresowych przeglądów technicznych, nie zmienia dotychczasowych zasad dotyczących kart bezpieczeństwa i obowiązujących inspekcji. One wynikają wprost z odrębnych przepisów o bezpieczeństwie morskim. Po stronie polskiego właściciela - bo tych pytań było najwięcej - pozostanie obowiązek potwierdzania aktualności danych co 5 lat. To rozsądny okres, który pozwala utrzymać wiarygodność rejestru bez nadmiernego obciążania użytkowników.

Wysoka Izbo! Przedłożony projekt jest realną odpowiedzią na rzeczywisty problem dotyczący funkcjonowania rejestru REJA24. Polska bandera nie może być traktowana jako łatwo dostępny dokument, za którym nie idzie żadna rzeczywista odpowiedzialność administracyjna. Jednocześnie trzeba zachować właściwe proporcje. Nie przenosimy problemów związanych z wykorzystywaniem rejestru przez niektórych zagranicznych armatorów na polskich żeglarzy, którzy legalnie i zgodnie z przeznaczeniem użytkują swoje jednostki. Przyjęte rozwiązania koncentrują się na weryfikacji jednostek niestanowiących polskiej własności, zapewniają okresową aktualizację danych i pozwalają państwu reagować.

Komisja gospodarki morskiej po rozpatrzeniu projektu wnosi o jego uchwalenie w brzmieniu przedstawionym w druku nr 3220. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Piotr Głowski