Wystąpienie w Sejmie · 18 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o senackim projekcie ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym (druki nr 2126 i 3277)

Mówi: Poseł Piotr Kowal (tekst niewygłoszony) (Lewica) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 24. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 2126, druk nr 3277

Stanowisko

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu klubu parlamentarnego Lewicy mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym, zawartego w druku sejmowym nr 2126.

Dotyczy on sytuacji, w której mieszkaniec ma uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości referendum lokalnego i chce, aby sprawę rozpoznał sąd. W takiej sytuacji ustawa powinna jasno wskazywać, jak złożyć protest, jakie warunki trzeba spełnić i jakie rozstrzygnięcie może wydać sąd. Ma to praktyczne znaczenie, ponieważ na wniesienie protestu jest 7 dni od ogłoszenia wyników referendum w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Jak wskazało Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, już dziś podstawę do stosowania odpowiednich przepisów Kodeksu wyborczego dają przepisy wprowadzające ten kodeks. Po zmianie mieszkaniec znajdzie właściwe odesłanie bezpośrednio w ustawie o referendum lokalnym. To tam w pierwszej kolejności będzie szukał informacji o swoich prawach.

Nowe brzmienie przepisu wskaże konkretne artykuły Kodeksu wyborczego, które stosuje się odpowiednio do protestów referendalnych. Chodzi m.in. o pisemną formę protestu, obowiązek sformułowania zarzutów i przedstawienia lub wskazania dowodów, a także o tryb rozpoznania sprawy przez sąd. Odesłanie obejmie również skutki uwzględnienia protestu, w tym zasady przeprowadzenia ponownego głosowania i ogłoszenia jego wyników, gdy sąd stwierdzi nieważność referendum i zarządzi jego ponowne przeprowadzenie.

Ważne jest, aby mieszkańcy mieli realny wpływ na decyzje podejmowane w ich gminach, powiatach i województwach. Referendum jest jedną z form bezpośredniego udziału w tych decyzjach. Gdy pojawia się podejrzenie naruszenia przepisów, które mogło istotnie wpłynąć na wynik głosowania, mieszkaniec uprawniony do udziału w referendum powinien móc łatwo ustalić, jak zwrócić się do sądu. Przy tak krótkim terminie ma znaczenie każda godzina, którą można poświęcić na opisanie zarzutów i zebranie dowodów. Czytelna procedura służy też całej wspólnocie samorządowej. Pozwala ustalić, w jaki sposób można zweryfikować prawidłowość głosowania, od którego zależą sprawy ważne dla mieszkańców.

Warto także przypomnieć, skąd wziął się ten projekt. Punktem wyjścia była obywatelska petycja złożona do Senatu w listopadzie 2023 r. Jej autor wskazał konkretny przepis, który od lat odsyłał do uchylonej ustawy, i zwrócił się o jego uporządkowanie. Senat podjął tę sprawę i przygotował projekt odpowiadający na zgłoszony problem. To przykład tego, jak obywatel, korzystając z prawa do petycji, może przyczynić się do poprawienia przepisów, z których w przyszłości skorzystają inni mieszkańcy.

Stanowisko Lewicy wynika z prostej zasady. Jeżeli ustawa przyznaje mieszkańcom prawo do wniesienia protestu, powinna również w czytelny sposób wskazywać procedurę skorzystania z tego prawa. Bezpośrednie odesłanie do obowiązujących przepisów ułatwi przygotowanie protestu i pozwoli szybciej ustalić, jakie zasady stosuje sąd. To konkretna zmiana, którą można wprowadzić przez uporządkowanie jednego przepisu.

Dlatego klub parlamentarny Lewicy poprze senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym i zagłosuje za jego przyjęciem.

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Piotr Kowal