Wystąpienie w Sejmie · 6 października 2026

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (druki nr 2868 i 3076)

Mówi: Poseł Sprawozdawca Sylwia Bielawska (KO) · 66. posiedzenie Sejmu, punkt 6. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 2868, druk nr 3076

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam przyjemność odnieść się do rządowego projektu ustawy zawartego w druku nr 2068, który dotyczy zmiany ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, i opowiedzieć państwu o nim.

Ten druk dotyczy trzech zmian w bardzo ważnych obszarach, w trzech niezwykle istotnych obszarach. Jeden z nich to ułatwienia dla osób, które mają trudności w komunikowaniu się. Drugi obszar to cyfryzacja list biegłych sądowych. Zaś trzeci to zmiany dotyczące systemów sądowych teleinformatycznych. Ale ja, pozwólcie państwo, skupię się na tym pierwszym obszarze, dlatego że te dwa pozostałe obszary to są obszary o charakterze technicznym, porządkującym i w zasadzie nie powinny budzić państwa wątpliwości. Natomiast ten pierwszy obszar jest obszarem, który wymaga szczególnego uznania i szczególnej uwagi.

Ten projekt jako całość dotyczy konkretnej kwestii, ale za tą konkretną kwestią znajduje się coś znacznie bardziej ważniejszego. Za tą kwestią stoi człowiek, a w zasadzie prawo każdego człowieka do rzeczywistego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Projekt bowiem zakłada jednoznaczne zagwarantowanie osobom głuchym bezpłatnej pomocy tłumacza języka migowego w postępowaniach sądowych. Chodzi więc o to, aby osoba głucha, która staje przed sądem, nie była w praktyce ograniczona w możliwości przedstawienia swojego stanowiska, obrony swoich spraw czy zrozumienia przebiegu postępowania. I właśnie w tym widzę pierwszą, fundamentalną zaletę tego projektu. Jest nią realna równość wobec prawa. Bo równość nie może oznaczać wyłącznie tego, że wszyscy mamy zapisane w ustawie takie same prawa. Równość musi oznaczać również możliwość rzeczywistego skorzystania z tych praw. Jeżeli człowiek nie może w pełni komunikować się przed sądem, nie może swobodnie przedstawić swoich argumentów albo nie rozumie tego, co dzieje się podczas rozprawy, to jego formalne prawo do sądu staje się prawem bardzo ograniczonym. Dlatego zapewnienie tłumacza języka migowego nie jest żadnym przywilejem. Jest narzędziem, które pozwala wyrównać szanse uczestnika postępowania.

Drugim pozytywnym elementem jest jasność przepisów. Jak wskazywano podczas pierwszego czytania, celem projektu jest wprowadzenie jednoznacznego przepisu, który pozwoli osobom głuchym korzystać z bezpłatnej pomocy tłumacza języka migowego na zasadach analogicznych do pomocy tłumacza dla osób, które nie władają językiem polskim w wystarczającym stopniu. To bardzo ważne. Prawo powinno być nie tylko sprawiedliwe, ale powinno być również przewidywalne i zrozumiałe. Osoba uczestnicząca w postępowaniu sądowym powinna wiedzieć, jakie ma prawa i z jakiej pomocy może skorzystać. Nie powinno być tak, że dostęp do podstawowego narzędzia komunikacji zależy od niejasnej interpretacji przepisów czy też od tego, jak dany przypadek zostanie oceniony w konkretnej sytuacji. Jednoznaczna regulacja zwiększa więc pewność prawa zarówno po stronie osób głuchych, jak i sądów.

Trzeci pozytywny aspekt, na który chciałabym zwrócić uwagę, to wzmocnienie zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości. Sąd jest miejscem szczególnym. To właśnie tam obywatel przychodzi po rozstrzygnięcie często bardzo ważnej dla niego sprawy, sprawy rodzinnej, cywilnej, pracowniczej czy dotyczącej jego praw i obowiązków. Jeżeli obywatel widzi, że państwo zapewnia mu możliwość pełnego uczestnictwa w postępowaniu, otrzymuje bardzo ważny sygnał: państwo mnie dostrzega i państwo traktuje moje prawa poważnie. A zaufanie do państwa i jego instytucji buduje się właśnie poprzez takie konkretne rozwiązania.

Warto również podkreślić, że projekt nie tworzy rozwiązania, które skierowane jest przeciwko komukolwiek. Nie ogranicza też praw innych uczestników postępowań, przeciwnie - ma sprawić, aby osoba głucha mogła w postępowaniu sądowym funkcjonować na możliwie równych zasadach z pozostałymi uczestnikami. To rozwiązanie, które wzmacnia standard dostępności wymiaru sprawiedliwości.

I wreszcie czwarta kwestia - godność człowieka. Wymiar sprawiedliwości powinien być dostępny dla każdego, niezależnie od jego sytuacji czy też sposobu komunikowania się. Człowiek, który przychodzi do sądu, nie powinien mieć poczucia, że jego niepełnosprawność komunikacyjna stawia go z góry w gorszej sytuacji. Państwo ma obowiązek tworzyć takie procedury, aby bariery wynikające z niepełnosprawności były możliwie skutecznie usuwane. Dlatego warto spojrzeć na druk nr 2068 nie tylko jak na techniczną zmianę jednego przepisu. To jest projekt o dostępności państwa dla obywatela, o tym, czy człowiek może rzeczywiście skorzystać ze swojego prawa do sądu, o tym, czy może zostać wysłuchany, o tym, czy rozumie postępowanie, którego jest uczestnikiem,

I wreszcie o tym, czy państwo potrafi dostosować swoje instytucje do realnych potrzeb swoich obywateli.

Wysoka Izbo! Zapewnienie bezpłatnej pomocy tłumacza języka migowego jest rozwiązaniem konkretnym, praktycznym i nastawionym na usuwanie rzeczywistej bariery w dostępie do wymiaru sprawiedliwości. To właśnie takie zmiany sprawiają, że zasada równości wobec prawa przestaje być tylko zapisem konstytucyjnym, a staje się rozwiązaniem, które jest odczuwalne w codziennym życiu.

Dlatego przy ocenie tego projektu warto patrzeć przede wszystkim na człowieka, który pewnego dnia może znaleźć się na sali sądowej, i zadać sobie proste pytanie: Czy państwo powinno zrobić wszystko, aby człowiek ten mógł zrozumieć postępowanie, zostać zrozumianym i skutecznie korzystać ze swoich praw? Odpowiedź na to pytanie powinna być oczywista dla każdego z nas, kto będzie głosował za tą ustawą.

Pozostałe zmiany są, tak jak powiedziałam wcześniej, zmianami o charakterze w zasadzie technicznym i bardzo prostym. Dotyczą właśnie cyfryzacji list biegłych sądowych oraz dotyczą systemów teleinformatycznych. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Sylwia Bielawska