Wystąpienie w Sejmie · 18 listopada 2026

Sprawozdanie Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących oraz niektórych innych ustaw (druki nr 3355 i 3357)

Mówi: Poseł Sprawozdawca Tomasz Piotr Nowak (KO) · 69. posiedzenie Sejmu, punkt 20. porządku obrad

Dotyczy: druk nr 3355, druk nr 3357

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Przypadł mi zaszczyt przedstawienia sprawozdania z posiedzenia Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych, które odbyło się 17 listopada, a więc wczoraj, i które dotyczyło rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących, druki nr 3355 i 3357.

Szanowni Państwo! Na początku minister przedstawił projekt ustawy. Z wystąpienia ministra wynika, że sprawa jest bardzo pilna, ponieważ jesteśmy w trakcie procedowania nad bardzo ważną umową EPC z głównym wykonawcą pierwszej polskiej elektrowni jądrowej w Lubiatowie - Kopalinie z Westinghouse i potrzebujemy pewnego instrumentu prawnego, który spowoduje, że będziemy na gruncie prawa polskiego, kształtując to. To bardzo ważne przesłanie, ponieważ jesteśmy w trakcie negocjacji. A jak jesteśmy w trakcie negocjacji, to wychodzą określone rzeczy, które wymagają naszej reakcji, ażebyśmy mogli tak wynegocjować umowę, ażeby ona była optymalna dla nas wszystkich. W przesłaniach, którymi kierujemy się w naszej komisji i które dotyczą wszystkich członków naszej komisji, słyszymy zawsze i o każdej porze: działamy ponad podziałami w zakresie energetyki jądrowej. To słyszeliśmy od przewodniczącego komisji, to słyszeliśmy od wszystkich wiceprzewodniczących komisji. Energetyka jądrowa jest ponad podziałami. Aczkolwiek mamy świadomość, że wybór, którego dokonaliśmy dla pierwszej inwestycji, był wyborem, który nie przebiegał w sposób konkurencyjny. A więc wybór Westinghouse - Bechtel jest wyborem, w którym negocjowanie umowy jest trudniejsze. Temu będzie poświęcone specjalne posiedzenie komisji w trybie niejawnym, bo pewne rzeczy wymagają właśnie takiego trybu, abyśmy zapoznali się ze sposobem procedowania nad tą umową. Jednoznacznie jesteśmy w takim momencie, w którym przyspieszenie prawne, legislacyjne jest niezbędne do przyspieszenia na placu budowy.

Szanowni Państwo! Minister skategoryzował wszystkie zmiany, które są w tej ustawie. Po pierwsze, chodzi o bezterminowe decyzje lokalizacyjne. Dotychczasowe przepisy wprowadzały taką sytuację, że ważność decyzji lokalizacyjnej wynosiła maksymalnie do 10 lat. Znamy realia. To nie są realia tylko polskie. My nie możemy być aresztowani 10 latami w momencie, w którym może dojść do sytuacji, że będzie np. 10 lat i 1 dzień. Musimy więc zmienić ten przepis tak, żeby to było bezterminowe. To jest standard sprawdzony w innych specustawach infrastrukturalnych.

Po drugie, chodzi o uproszczenie nabywania praw do nieruchomości. Był piętrowy system pozyskiwania decyzji. Odchodzimy od zbędnego formalizmu polegającego na konieczności zawierania z wojewodą odrębnych umów notarialnych o ustanowienie użytkowania wieczystego. Inwestor nabędzie to prawo z mocy samego prawa w dniu, w którym decyzja lokalizacyjna stanie się ostateczna.

Prawo do dysponowania gruntem na cele budowlane powstanie już z chwilą wydania decyzji lokalizacyjnej. To jest bardzo ważne. Po trzecie, racjonalizacja postępowań przed prezesem Państwowej Agencji Atomistyki.

Szanowni Państwo! Prezes Polskiej Agencji Atomistyki dostanie tysiące stron z informacjami technologicznymi, technicznymi, stricte technicznymi, niektóre z nich wymagają tylko i wyłącznie wglądu ekspertów. Tylko oni bowiem zrozumieją, o czym w tym tekście się mówi. Jest wniosek, ażeby tylko takie dokumenty decyzją prezesa Polskiej Agencji Atomistyki mogły być procedowane w języku angielskim, co jest zgodne z procedurą ogólnoświatową. Francuzi też opisują swoje elektrownie atomowe w języku angielskim. Dotyczy to naprawdę wyjątkowych spraw.

Po czwarte, realna tarcza ochronna dla polskich podwykonawców. Chcemy, mówił minister, aby budowa elektrowni jądrowej była kołem zamachowym dla krajowych firm budowlanych i inżynieryjnych. Mówimy cały czas o local content, mówimy o polskich firmach, które nie mogą być postawione w dwuznacznej sytuacji, że nie uzyskają zapłaty za wykonane roboty. W tym momencie PEJ, czyli Polskie Elektrownie Jądrowe, będzie gwarantem pozyskania środków finansowych.

Wreszcie, po piąte, bezpieczeństwo informacji wrażliwych. Szanowni Państwo, w starym Prawie atomowym sprzed wielu, wielu lat był system, który nie koresponduje z tym, co się dzieje w tej chwili. Musieliśmy dostosować do nowych uwarunkowań, również prawnych, tak ażeby zabezpieczyć bezpieczeństwo właśnie dokumentacji technicznej, raportów bezpieczeństwa zgodnie z ustawami, które weszły w późniejszym terminie.

Po szóste, urealnienie harmonogramu finansowego. Pojawiały się takie historie, że mówiono: oj, nie chcemy teraz dać takich pieniędzy, jakie były w ustawie z 2025 r., a widocznie tu będzie jakieś opóźnienie. Takie głosy się pojawiały. Ale nie, proszę państwa, bo to było ustawione w 2023-2024 r., chodzi o ten harmonogram finansowy. Ale proszę być pewnym, że dynamika budowy będzie dynamiką, która będzie wymagała wielu zmian, w tym zmian finansowych. Na dzisiaj, na ten moment 4,5 mld ma PEJ i dostanie jeszcze 8 mld w tym roku, a w następnych latach będzie tego więcej. Po prostu wynika to z tempa pracy, która jest realizowana.

Szanowni Państwo! Pojawiało się wiele pytań posłów. Rozumiem, że w tym duchu porozumienia, o ile wprowadzone zmiany przyspieszą przygotowanie i realizację inwestycji, zdecydowanie spieszymy się z tą ustawą, żeby zrealizować umowę EPC i żebyśmy pracowali w terminach.

Przesunięcie środków na późniejsze lata. Szanowni państwo, przed chwilą to wyjaśniłem. Nie ma opóźnienia, jest urealnienie.

Udział organizacji społecznych. Czy to ograniczenie nie spowoduje osłabienia kontroli? Rzeczywiście organizacje społeczne w świetle Prawa atomowego i w świetle ustaleń międzynarodowych nie mają takiej mocy, ażeby już na tym etapie stawać się stroną postępowania i wpływać na to, czy ona powstanie, czy nie. To już nie ten etap. Na wcześniejszych etapach zdecydowanie tak, ale ponadto, mimo wszystko organizacje mogą przedstawić swój pogląd w sprawie za zgodą prezesa Państwowej Agencji Atomistyki i zgłosić uwagi i wnioski do treści wniosku o wydanie zezwolenia na budowę obiektu jądrowego wraz ze skróconym raportem bezpieczeństwa. Zezwolenie na budowę wydawane na podstawie Prawa atomowego nie jest zezwoleniem inwestycyjnym, tak jak mówiłem, organizacje społeczne na podstawie obowiązujących dzisiaj przepisów mają zapewnione szerokie uprawnienia na etapach poprzedzających postępowanie w sprawie wydania zezwolenia na budowę i projekt nie ingeruje w te uprawnienia.

Pojawił się też temat przeniesienia z innych specustaw rozwiązań dotyczących ustanowienia prawa użytkowania wieczystego decyzją lokalizacyjną. Dlaczego się na to zdecydowano? Ano zdecydowano się na to analogicznie do innych specustaw, które są w tej chwili obowiązujące w Polsce. Wprowadzona zmiana też, co bardzo ważne, nie ma wpływu na kwestie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Nie ma to związku, jeżeli chodzi o tego typu rozwiązanie.

Jaki jest aktualny stan zaawansowania robót? Padało też to pytanie. To jest bardzo ważne, bo, szanowni państwo, pracujemy, budujemy tę elektrownię, mimo że równocześnie negocjujemy ostateczną umowę.

Ale w sierpniu 2025 r. - pierwsza decyzja wojewody, pierwsze roboty ziemne. Teraz w lipcu 2026 r. - druga decyzja wojewody. Infrastruktura techniczna, węzły betoniarskie, ujęcia wody pitnej, wody surowej, kanalizacja ściekowa. W sierpniu 2026 r. Bechtel, jako ten, który będzie wykonywał pierwsze roboty budowlane, wszedł na plac budowy, przejął ten plac budowy.

Było też pytanie, czy PEJ jest aktywnym inwestorem, czy EPC gwarantuje udział polskich przedsiębiorców. Tak jak mówimy, spotkamy się na posiedzeniu niejawnym. Będziemy o tym rozmawiać. Wszystko idzie w dobrym kierunku, zapewnia minister, ale wymaga też z naszej strony odpowiedzialności procesowej.

Przeniesienie siedziby do Gdańska. Pojawił się też taki problem. Mianowicie jeden z posłów uważa, że przeniesienie siedziby do Gdańska to jest kolesiostwo.

Szanowni Państwo! Wiele tysięcy ludzi, 10 tys. ludzi będzie pracowało właśnie na placu budowy w Choczewie. Trzeba przybliżyć firmę do placu budowy, a nie oddalać od tego placu budowy. Co nie oznacza, że w Warszawie nie będzie przedstawicielstwa PEJ. Będzie. To tak jak przecież Westinghouse ma siedzibę w Warszawie, ale gros jest w Krakowie w tej chwili. Tam pracuje ponad 300 osób, a w Warszawie pracuje sztab główny. Więc wydaje się, że takie decyzje wydają się naturalne. Dlaczego ma wszędzie być tak warszawocentrycznie? Podzielmy się trochę, jeżeli chodzi o firmy i siedziby tych firm. Niech Polska nie będzie taka scentralizowana. Decentralizacja również w tym duchu jest czymś bardzo potrzebnym.

Dlaczego chroni się jedynie wykonawców robót budowlanych, a nie inne podmioty? Też zadawano pytanie. To rozwiązanie wprowadzono, jak mówi ministerstwo, ponieważ umowa na budowę elektrowni i EPC nie będzie zawierana w wyniku przeprowadzenia zamówienia publicznego. Odniesienie się do umów o roboty budowlane wynika z obecnej regulacji Kodeksu cywilnego, który odpowiedzialność inwestora za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy odnosi właśnie do takich umów.

I wreszcie to bezpieczeństwo teleinformatyczne. Szanowni państwo, 15 lat temu wprowadzono regulację, która tak jak mówiłem, nie odpowiada obecnemu prawu, ponieważ teraz te systemy cyberbezpieczeństwa trzeba oprzeć na ustawie z 5 lipca 2018 r. o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa, z 2016 r. o działaniach antyterrorystycznych i rozporządzeniu Rady Ministrów z 2012 r.

Była bardzo dynamiczna rozmowa, bardzo wartościowa. Uważam i mam cały czas takie wewnętrzne, i nie tylko wewnętrzne, przekonanie, że wszyscy ponad podziałami będziemy dążyć do tego, żeby ta elektrownia powstała o czasie. Chodzi o to, żebyśmy pomagali rządowi polskiemu i PJC w negocjacjach, ale także żebyśmy pomagali na bieżąco w takim kształtowaniu prawa, które spowoduje, że przedsięwzięcie to będzie zrealizowane o czasie, w terminie i po jak najmniejszych kosztach. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Źródło: stenogram posiedzenia Sejmu RP (API Sejmu). Wszystkie wystąpienia: Tomasz Piotr Nowak