Marszałek Sejmu to trzecia osoba w państwie po Prezydencie i Prezesie Rady Ministrów. Wbrew pozorom nie jest to tylko formalna funkcja ceremonialna – Marszałek ma realną władzę nad harmonogramem Sejmu, decyduje, które projekty trafiają pod głosowanie i kiedy, a w sytuacji vacatu Prezydenta staje się jego zastępcą.
Pozycja ustrojowa
Marszałek Sejmu jest organem Sejmu wybieranym na czas kadencji. Pozycja wynika z art. 110 Konstytucji RP: „Sejm wybiera ze swojego grona Marszałka Sejmu i wicemarszałków".
W polskiej strukturze władz Marszałek Sejmu jest trzecią osobą w państwie – w kolejności pierwszeństwa za Prezydentem RP i przed Prezesem Rady Ministrów. Co więcej, zgodnie z art. 131 ust. 2 Konstytucji, Marszałek Sejmu wykonuje obowiązki Prezydenta, gdy ten nie może ich sprawować (choroba, śmierć, opróżnienie urzędu do nowych wyborów).
Kompetencje Marszałka
- Prowadzenie obrad Sejmu – ogłasza punkty porządku, udziela głosu, zarządza głosowania.
- Ustalanie porządku obrad – w porozumieniu z Konwentem Seniorów. To ogromna władza – projekty niewpisane w porządek nie są rozpatrywane.
- Kierowanie Kancelarią Sejmu – administracja Sejmu, zatrudnienie pracowników, budżet.
- Zarządzanie wyborami Prezydenta RP – gdy kończy się kadencja lub urząd wakuje.
- Podpisywanie ustaw – w zakresie formalnego potwierdzenia uchwalenia.
- Kierowanie aktów do Prezydenta – do podpisu.
- Reprezentowanie Sejmu – na zewnątrz (wobec rządu, Prezydenta, mediów, zagranicy).
Wybór Marszałka
Marszałek wybierany jest na pierwszym posiedzeniu Sejmu (zwykle do 30 dni od wyborów). Wybór jest bezwzględną większością głosów w głosowaniu tajnym. Jest to jeden z niewielu momentów, gdy większość sejmowa musi się formalnie ujawnić – koalicja rządząca musi przeforsować swojego kandydata.
Marszałek X kadencji to Szymon Hołownia (Polska 2050) – na mocy umowy koalicyjnej z listopada 2023 r. Miał pełnić funkcję do listopada 2025 r., po czym miałby go zastąpić wicemarszałek z KO – ostatecznie rola pozostała do końca kadencji.
Wicemarszałkowie
Sejm wybiera także 4-5 wicemarszałków. Zasiadają w Prezydium Sejmu wraz z Marszałkiem. Stanowiska wicemarszałków są zwykle dzielone między kluby koalicyjne i największy klub opozycyjny – to forma uznania pluralizmu.
Władza harmonogramu
Choć brzmi to biurokratycznie, władza nad porządkiem obrad to jeden z najsilniejszych instrumentów politycznych. Marszałek może:
- Odroczyć rozpatrzenie projektu o kilka miesięcy (w praktyce – zabić go).
- Przyspieszyć rozpatrzenie (w przypadku pilnych ustaw).
- Łączyć lub dzielić punkty porządku.
- Decydować, które projekty trafiają do których komisji.
Dlatego stanowisko Marszałka jest przedmiotem twardych negocjacji koalicyjnych – dawanie go koalicjantowi to oddanie mu realnego wpływu na tempo rządzenia.