Interpelacja w sprawie możliwości odwołania dyrektora instytucji kultury, dla której organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego

Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 stanowi o przesłankach/powodach odwołania dyrektora instytucji kultury przed upływem okresu, na jaki został on powołany, czyli nawiązał stosunek pracy w drodze powołania. Jednocześnie ww. ustawa w art. 15 ust. 7 stanowi, iż w sprawach dotyczących powoływania i odwoływania dyrektora instytucji kultury w zakresie nieuregulowanym wskazaną ustawą zastosowanie mają przepisy art. 68–72 Kodeksu pracy.

Należy zauważyć, iż w praktyce wykładnia wskazanych powyżej przepisów rodzi wiele problemów na płaszczyźnie ich stosowania. W praktyce, w sposób oczywisty, zdarza się, że organizator (organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego) decyduje się odwołać dyrektora instytucji kultury. Jednakże znanych jest wiele przypadków, gdzie organizator odwołuje dyrektora instytucji kultury znajdującego się w okresie ochronnym (np. dyrektor w okresie ciąży lub w okresie urlopu wychowawczego złożył wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy – art. 186 8 par. 1 k.p.) lub okresie niezawinionej nieobecności w pracy (urlop, zwolnienie lekarskie).

Taki stan rzeczy rodzi szereg pytań o sytuację prawną i uprawnienia dyrektora instytucji kultury w zakresie dochodzenia swoich praw i roszczeń wobec pracodawcy – organizatora. W pierwszej kolejności chodzi o możliwość dochodzenia odszkodowania czy też przywrócenia do pracy. Dodatkowo zdarza się, że dyrektor samorządowej instytucji kultury jest odwoływany w okresie ciąży lub przebywania na urlopie wypoczynkowym lub zwolnieniu lekarskim z naruszeniem art. 15 ust. 6 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, czyli z podaniem jednej z przesłanek umożliwiających jego odwołanie w sytuacji, gdy przytoczony stan faktyczny nie potwierdza związku pomiędzy powodami odwołania a wskazaną przesłanką.

Tak zarysowany stan faktyczny wymaga dokonania analizy prawnej w celu weryfikacji warunków odwoływania dyrektorów samorządowych instytucji kultury, a także posiadanych praw dyrektorów odwołanych z naruszeniem przepisów prawa do dochodzenia roszczeń.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Na jakich zasadach, w jakiej formie, z zastosowaniem jakiej procedury i w oparciu o jakie powody/przesłanki organizator może odwołać dyrektora instytucji kultury?

2. Czy dla skuteczności odwołania dyrektora instytucji kultury organizator musi bezwzględnie wskazać jedną z przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej? Czym skutkuje brak wskazania jednej z ww. przesłanek odwołania lub wskazanie jej w sposób wadliwy? Czy w takiej sytuacji odwołany dyrektor może zaskarżyć decyzję o odwołaniu? Czy może on skierować sprawę do sądu pracy i/lub do sądu administracyjnego? Jeżeli tak, to w jakim trybie i w oparciu o jakie podstawy prawne? Z jakimi roszczeniami może wystąpić wadliwie odwołany dyrektor instytucji kultury?

3. Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie ciąży?

4. Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie przebywania tego dyrektora na urlopie wypoczynkowym lub zwolnieniu lekarskim?

5. Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury może nastąpić w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego, w którym to okresie ów dyrektor złożył wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy?

6. Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie, wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, jest skuteczne? W jaki sposób odwołany dyrektor instytucji kultury może zaskarżyć ww. odwołanie? Czy może on skierować sprawę do sądu pracy i/lub do sądu administracyjnego? Jeżeli tak, to w jakim trybie i w oparciu o jakie podstawy prawne? Z jakimi roszczeniami może wystąpić wadliwie odwołany dyrektor instytucji kultury?

7. Czy odwołanie dyrektora samorządowej instytucji kultury w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego będzie skuteczne, czy obarczone będzie wadami prawnymi? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi ze wskazaniem możliwości prawnych i ich podstaw prawnych zaskarżenia decyzji o odwołaniu w wyżej wskazanych okolicznościach (dla każdej z tych okoliczności).

8. Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie, wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie było obarczone wadami? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.

9. Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.

10. Czy dyrektorowi samorządowej instytucji kultury odwołanemu w okresie przebywania przez niego na zwolnieniu lekarskim w związku z ciążą, przebywania na zwolnieniu lekarskim z innych powodów, przebywania na urlopie wypoczynkowym lub w okresie wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego – z naruszeniem i/lub bez odwołania się do przesłanek umożliwiających jego odwołanie wskazanych w art. 15 ust. 6 pkt 1–5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej – przysługuje roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu?

11. Czy organizator może odwołać dyrektora samorządowej instytucji kultury w sytuacji, gdy osoba wykonująca funkcję organu wykonawczego i reprezentującego organizatora (gmina, powiat, województwo) rozpoczęła swoje urzędowanie w okresie, gdy dyrektor instytucji kultury przebywał na urlopie macierzyńskim, a następnie na urlopie wypoczynkowym, a następnie wykonywał pracę w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie przysługującego mu urlopu wychowawczego i przebywał na zwolnieniu lekarskim z innych powodów niż ciąża, a w dalszej kolejności dyrektor udał się na zwolnienie lekarskie z powodu ciąży (czyli faktycznie organizator nie współpracował ani jednego dnia z ww. dyrektorem)? Czy takie odwołanie w którymś z ww. okresów będzie skuteczne? Czy odwołanie dyrektora instytucji kultury w opisanym stanie faktycznym odbędzie się z naruszeniem przepisów prawa, a jeżeli tak, to jakich? Czy dyrektorowi instytucji kultury będzie przysługiwało roszczenie o odszkodowanie, roszczenie o wypłatę należności za okres pozostawania bez pracy, roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z tym, że odwołanie nastąpiło w okolicznościach wskazanych w niniejszym pytaniu? Do jakiego sądu (sąd pracy i/lub sąd administracyjny), w jakim trybie, na jakiej podstawie prawnej i z jakim roszczeniem wadliwie odwołany dyrektor samorządowej instytucji kultury może wystąpić? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.

12. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi prace lub zamierza prowadzić prace związane z doprecyzowaniem przepisów w zakresie powoływania i odwoływania dyrektorów instytucji kultury? Jeżeli tak, to w jakim kierunku będą zmierzały podejmowane działania?

13. Czy w opinii Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego ochrona dyrektorów instytucji kultury jako pracowników przed odwoływaniem ich w sposób niezgodny z prawem lub z naruszeniem prawa jest obecnie wystarczająca? Czy aktualny stan prawny chroni dyrektorów instytucji kultury przed nadużyciami ze strony organizatorów w zakresie ich odwoływania na takim samym poziomie, jak chronieni są pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę? Proszę o uzasadnienie odpowiedzi.

Z wyrazami szacunku

Waldemar Andzel Poseł na Sejm RP