Interpelacja w sprawie dramatycznej sytuacji finansowej Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN

Szanowny Panie Ministrze,

zwracamy się do Pana w sprawie niezwykle trudnej sytuacji finansowej Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (CAMK PAN) – jednej z najbardziej zasłużonych i rozpoznawalnych polskich instytucji naukowych, która zatrudnia ponad 60 naukowców i realizuje ponad 50 projektów badawczych.

Z informacji przekazanych przez dyrektora instytutu prof. Rafała Moderskiego oraz doniesień medialnych wynika, że centrum znalazło się na skraju bankructwa. Przyczyną jest konieczność wypłaty blisko 4 milionów złotych odszkodowania za wieloletnie bezumowne korzystanie z działki, na której znajduje się siedziba ośrodka przy ul. Bartyckiej 18 w Warszawie.

Problem ten nie powstał z winy naukowców ani obecnych władz instytutu. Jego źródła sięgają lat 70. XX wieku i wynikają z dawnych decyzji dotyczących własności gruntów należących wówczas do Skarbu Państwa. Dopiero po wielu latach sądy przyznały prawo własności osobom prywatnym.

W efekcie CAMK PAN został zobowiązany do wypłaty odszkodowań – najpierw w 2015 roku (ponad 2,5 mln zł), a obecnie, po prawomocnym wyroku z początku 2025 roku, kolejnych 2,2 mln zł plus odsetki, co daje niemal 4 mln złotych.

Instytut nie dysponuje takimi środkami. Aby zapłacić pierwszą ratę w wysokości ok. 2 mln zł, zmuszony był przeznaczyć fundusze zarezerwowane na badania naukowe i realizację grantów. Oznacza to, że zagrożone są projekty o łącznej wartości wielu milionów złotych finansowane ze środków krajowych i europejskich.

Jak podaje dyrektor, instytut czterokrotnie zwracał się o pomoc do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polskiej Akademii Nauk oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów – niestety, do dziś nie otrzymał żadnej konkretnej odpowiedzi.

Sytuacja ta jest nie tylko poważnym problemem finansowym, ale także dowodem na brak skutecznych mechanizmów, które chroniłyby instytuty naukowe przed skutkami dawnych decyzji administracyjnych i błędów własnościowych sprzed kilkudziesięciu lat.

CAMK PAN to ośrodek o ogromnym znaczeniu dla polskiej nauki. Powstał w 1956 roku, a od 1978 roku działa w obecnej lokalizacji. Jego naukowcy współpracują z najlepszymi instytucjami badawczymi na świecie, realizują międzynarodowe projekty i publikują w najbardziej prestiżowych czasopismach. Upadek tej placówki byłby ciosem w wizerunek polskiej nauki i zaprzepaszczeniem dziesięcioleci pracy całych pokoleń badaczy.

W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), prosimy o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Panie Ministrze, dyrektor instytutu powiedział w rozmowie z dziennikarzami: „Wygląda na to, jakby państwa w ogóle nie interesowało, co stanie się z tak znaczącą, prestiżową instytucją naukową, która od lat buduje wizerunek polskiej nauki na świecie. Nie rozumiem tego – rozkłada ręce – czuję, jakbym walił głową w mur”. To dramatyczne słowa naukowca, który zamiast zajmować się badaniami nad Wszechświatem, musi walczyć o przetrwanie swojej placówki. Trudno zrozumieć, że w XXI wieku państwo polskie nie potrafi skutecznie pomóc jednej z najważniejszych instytucji badawczych w kraju.