Interpelacja w sprawie wykorzystania 500 mln zł przekazanych w formie obligacji skarbowych Narodowemu Centrum Nauki

Szanowny Panie Ministrze,

w listopadzie 2024 roku rząd zapowiedział i formalnie przekazał Narodowemu Centrum Nauki (NCN) kwotę 500 mln zł w formie obligacji skarbowych. Miało to być istotne wzmocnienie systemu finansowania badań naukowych w Polsce, a także jasny sygnał odbudowywania zaufania do instytucji wspierających naukę.

Niestety, środki te długo pozostawały zamrożone z powodów prawnych. Jak poinformowali zarówno przedstawiciele NCN, jak i MNiSW, obowiązująca ustawa o NCN nie przewiduje możliwości finansowania działalności centrum z obligacji skarbowych. W efekcie środki te nie mogły być dotąd wykorzystane do finansowania konkursów, grantów czy stypendiów.

We wrześniu br. ogłoszono, że Ministerstwo Finansów wydało interpretację, zgodnie z którą możliwe jest spieniężenie przekazanych NCN obligacji i przeznaczenie uzyskanych środków na cele statutowe centrum. Informacja ta była komunikowana publicznie zarówno przez NCN, jak i przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego, jednakże pełna treść tej interpretacji nie została do tej pory opublikowana w oficjalnych źródłach (BIP MF, Monitor Polski, Dziennik Urzędowy MF).

Brak transparentności w tej sprawie oraz dalsze przeciąganie w czasie procesu realnego udostępnienia środków na działalność NCN budzi poważne wątpliwości i niepokój środowiska naukowego.

Tymczasem sytuacja finansowa NCN jest dramatyczna. Współczynnik sukcesu w konkursach grantowych spadł do poziomu, który zagraża funkcjonowaniu całego systemu – szereg wybitnych projektów nie otrzymuje wsparcia, a młodzi naukowcy tracą szansę na stabilny rozwój kariery. Środowisko naukowe od miesięcy alarmuje o kryzysie – w ostatnich dniach powstała petycja w obronie NCN podpisana przez tysiące badaczy.

Sama instytucja apeluje o zwiększenie o 400 mln zł dotacji celowej z budżetu tylko po to, żeby zrekompensować wzrost inflacji i kosztów oraz podnieść bardzo niski (relatywnie w UE) współczynnik sukcesu. Projekt budżetu państwa na rok 2026 przewiduje dotację dla NCN w kwocie 1,75 mld zł – bez zmian w stosunku do obecnej. Ta kwota nie zrekompensuje odczuwalnego już efektu zamrożenia obligacji ani wzrostu kosztów i inflacji, ani nie wystarczy, by znacząco podnieść współczynnik sukcesu konkursów i zabezpieczyć możliwość stabilnego finansowania nowych inicjatyw badawczych.

Wobec powyższego proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

Zwracam uwagę, że dalsze utrzymywanie tej sytuacji bez rozstrzygnięcia uderza w fundamenty zaufania środowiska naukowego do państwa oraz zagraża utrzymaniu konkurencyjności polskiej nauki w skali europejskiej.