Interpelacja w sprawie systemowych działań państwa na rzecz ochrony i rozwoju nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty

Szanowni Państwo,

język jidysz, historycznie związany z dziedzictwem polskich Żydów, podlega ochronie na gruncie Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych, ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz art. 35 Konstytucji RP. Mimo to w polskim systemie oświaty wciąż brak widocznej, systemowej polityki dotyczącej nauczania tego języka, przygotowania kadr oraz trwałej obecności treści o języku i kulturze jidysz w edukacji publicznej. Z dostępnych informacji wynika, że wsparcie państwa koncentruje się głównie na działaniach pozasystemowych, w tym realizowanych przez organizacje pozarządowe. Taki model nie tworzy stabilnych warunków do nauki języka jidysz w szkołach publicznych i utrudnia ocenę, czy Polska w pełni wykonuje zobowiązania wynikające z ochrony języków mniejszościowych.

W raporcie Komitetu Ekspertów Rady Europy z 2023 r. wskazano potrzebę prowadzenia bardziej elastycznej i strukturalnej polityki wobec języków mniejszościowych, zwłaszcza tych o szczególnie zagrożonej pozycji. W mojej ocenie wymaga to jasnej odpowiedzi państwa na pytanie, czy i w jaki sposób język jidysz ma być realnie obecny w publicznej edukacji.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwa planują przygotowanie spójnej strategii ochrony i rozwoju języka jidysz, w szczególności w obszarze edukacji, wraz z określeniem odpowiedzialnych instytucji, narzędzi i harmonogramu działań? Jeżeli tak, proszę o wskazanie podstawowych założeń takiej strategii.

2. Czy rozważane jest stworzenie systemowych warunków do nauczania języka jidysz w szkołach publicznych, w tym jako języka mniejszości narodowej, przedmiotu dodatkowego albo zajęć fakultatywnych? Jeżeli tak, w jakim trybie; jeżeli nie, z jakich przyczyn?

3. Czy ministerstwa rozważają przygotowanie rozwiązań umożliwiających uwzględnienie języka jidysz w systemie egzaminów zewnętrznych, w tym egzaminu maturalnego? Jeżeli nie, proszę o wskazanie przyczyn.

4. Czy planowane jest wzmocnienie obecności treści dotyczących języka i kultury jidysz w podstawie programowej oraz materiałach dydaktycznych? Jeżeli tak, w odniesieniu do których przedmiotów i w jakim horyzoncie czasowym?

5. Czy planowane są działania dotyczące kształcenia i doskonalenia nauczycieli języka jidysz oraz wsparcia osób chcących uzyskać kwalifikacje pedagogiczne w tym zakresie?

6. Czy analizowano możliwość uruchomienia pilotażowego programu nauczania języka jidysz w szkołach publicznych, z wykorzystaniem istniejących programów nauczania oraz potencjału instytucji i organizacji prowadzących już kursy jidysz? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie głównych wniosków z tych analiz.

7. Czy ministerstwa prowadzą albo planują wdrożenie systemowego monitoringu liczby osób uczących się języka jidysz oraz rzeczywistego zapotrzebowania na takie nauczanie?Jeżeli tak, proszę o wskazanie założeń metodologicznych i przewidywanej częstotliwości zbierania danych.

8. W jaki sposób ministerstwa zamierzają odnieść się do zaleceń formułowanych w ramach monitoringu wykonywania Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych w części dotyczącej języków takich jak jidysz?

Ze względu na międzyresortowy charakter sprawy proszę o skoordynowane udzielenie odpowiedzi.

Z wyrazami szacunku Marta Stożek