Interpelacja w sprawie zapewnienia realnej zdolności realizacji zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz ochotnicze straże pożarne

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej zwracam się z pytaniami dotyczącymi praktycznej wykonalności obowiązków nałożonych na jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności gminy, a także funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych jako podstawowego komponentu lokalnego systemu bezpieczeństwa.

Do mojego biura poselskiego, jako posła reprezentującego okręg płocko-ciechanowski, wpływają liczne sygnały od samorządów gminnych oraz środowisk strażackich wskazujące na poważne ryzyko niewydolności systemu ochrony ludności w sytuacji kryzysowej lub wojennej.

Samorządowcy podnoszą, że ustawodawca nałożył na gminy i powiaty bardzo szeroki katalog obowiązków związanych m.in. z:

- organizacją ochrony ludności, - planowaniem ewakuacji, - utrzymywaniem systemów alarmowania, - organizacją miejsc schronienia, - zabezpieczeniem logistycznym ludności, - prowadzeniem działań ratowniczych i kryzysowych.

Jednocześnie znaczna część praktycznej realizacji tych zadań ma opierać się na potencjale ochotniczych straży pożarnych oraz strażaków ochotników, którzy są dziś filarem bezpieczeństwa lokalnego, szczególnie na terenach wiejskich i miejsko-wiejskich.

W ocenie samorządów występuje jednak zasadnicza sprzeczność systemowa pomiędzy obowiązkami wynikającymi z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej a zasadami powszechnej mobilizacji oraz możliwościami powoływania strażaków OSP do służby wojskowej.

Należy bowiem zauważyć, że strażacy ochotnicy posiadający specjalistyczne kwalifikacje ratownicze, logistyczne, techniczne czy medyczne stanowią jednocześnie grupę szczególnie wartościową z punktu widzenia systemu mobilizacyjnego państwa. W przypadku mobilizacji lub konfliktu zbrojnego osoby te mogą zostać powołane do Sił Zbrojnych RP, co w praktyce może doprowadzić do pozbawienia gmin podstawowych kadr niezbędnych do wykonywania ustawowych obowiązków w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej.

Powstaje zatem uzasadnione pytanie, czy państwo nie tworzy obecnie systemu wewnętrznie sprzecznego - nakładając na samorządy odpowiedzialność za realizację zadań ochrony ludności, jednocześnie nie zapewniając mechanizmów gwarantujących dostępność podstawowych zasobów kadrowych koniecznych do realizacji tych zadań.

W opinii wielu samorządowców konieczne jest rozważenie zmian legislacyjnych dotyczących tzw. reklamowania strażaków ochotników od obowiązku czynnej służby wojskowej lub ograniczenia możliwości ich mobilizacyjnego powoływania w sytuacjach, w których są oni niezbędni do zapewnienia ciągłości działania systemu ochrony ludności na poziomie lokalnym.

Jednocześnie środowiska strażackie wskazują na potrzebę długofalowego budowania przyszłych kadr obrony cywilnej i bezpieczeństwa lokalnego poprzez rozwój młodzieżowych drużyn pożarniczych.

W wielu gminach młodzieżowe drużyny pożarnicze nie tylko pełnią dziś funkcję wychowawczą i społeczną, ale stają się również naturalnym zapleczem przyszłych ratowników, strażaków oraz osób zdolnych do realizacji zadań z zakresu ochrony ludności i odporności państwa.

W tym kontekście samorządowcy postulują uruchomienie ogólnopolskiego programu wspierającego budowę gminnych torów przeszkód, infrastruktury szkoleniowej oraz zaplecza treningowego dla młodzieżowych drużyn pożarniczych, co mogłoby stanowić element systemowego przygotowania przyszłych kadr bezpieczeństwa państwa i obrony cywilnej.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji prowadzi analizy dotyczące wpływu powszechnej mobilizacji na zdolność realizacji przez gminy zadań wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej?

2. Czy resort dostrzega ryzyko odpływu strażaków OSP do Sił Zbrojnych RP w sytuacji mobilizacji i osłabienia tym samym lokalnych struktur ochrony ludności?

3. Czy planowane są zmiany legislacyjne dotyczące tzw. reklamowania strażaków ochotników od obowiązku czynnej służby wojskowej lub objęcia części strażaków OSP szczególną ochroną mobilizacyjną?

4. Czy prowadzone są uzgodnienia pomiędzy MSWiA a Ministerstwem Obrony Narodowej dotyczące zabezpieczenia minimalnych stanów osobowych OSP na potrzeby realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej?

5. Czy rząd dysponuje analizą określającą minimalne potrzeby kadrowe OSP niezbędne do zapewnienia ciągłości funkcjonowania systemu ochrony ludności na poziomie gminnym i powiatowym?

6. Czy planowane jest stworzenie dedykowanego programu wsparcia dla młodzieżowych drużyn pożarniczych jako elementu budowy przyszłych kadr obrony cywilnej i odporności państwa?

7. Czy MSWiA planuje uruchomienie programu dofinansowania budowy gminnych torów przeszkód, infrastruktury treningowej oraz centrów szkoleniowych dla młodzieżowych drużyn pożarniczych?

8. Czy resort przewiduje włączenie młodzieżowych drużyn pożarniczych do długofalowej strategii przygotowania społeczeństwa do sytuacji kryzysowych oraz budowy odporności państwa?

9. Jakie środki finansowe przewidziano dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację nowych obowiązków wynikających z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w szczególności w zakresie zabezpieczenia kadrowego i szkoleniowego?

10. Czy ministerstwo przewiduje nowelizację ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej w celu usunięcia wskazanych przez samorządy niespójności systemowych?

Z poważaniem

Rafał Romanowski Poseł na Sejm RP