Interpelacja w sprawie projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100)

Szanowna Pani Minister,

zwracam się do Pani Minister w związku ze skierowanym do premiera wystąpieniem Izby Branży Komunalnej oraz Polskiej Izby Gospodarki Odpadami dotyczącym projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych procedowanego w Rządowym Centrum Legislacyjnym pod numerem UC100. Organizacje te zrzeszają podmioty prowadzące działalność w zakresie odbioru, zbierania oraz zagospodarowania odpadów.

Izba Branży Komunalnej oraz Polska Izba Gospodarki Odpadami bardzo negatywnie oceniają rządowy projekt ustawy dotyczącej rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Konkretne propozycje rozwiązań przedstawione przez te organizacje w ogóle nie zostały uwzględnione w przedmiotowym projekcie ustawy. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że propozycje zmian do ustawy na etapie konsultacji zostały przygotowane przez obie izby niezależnie, a mimo to prowadzą do tych samych, jednoznacznych wniosków.

Najważniejsze zarzuty formułowane przez obie izby dotyczące projektu ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych:

- brak przepisów określających, w jaki konkretnie sposób i w jakiej wysokości będą gromadzone środki, a także jak będą one rozdysponowywane w sposób korespondujący z ponoszonymi kosztami (nie określono również sposobu ustalania kosztów), - wyprowadzenie rzeczywistych zasad działania systemu do aktów pozaustawowych: do rozporządzeń, ale również do dokumentów pozaprawnych lub umów, których treść nie jest znana, - koncentracja kompetencji dot. zarządzania środkami w ramach jednego podmiotu, tj. NFOŚiGW, bez realnych mechanizmów odwoławczych, - brak gwarancji, że środki pochodzące od producentów przełożą się na realne obniżenie opłat dla mieszkańców, - niewykorzystanie dorobku polskiego systemu gospodarki odpadami budowanego przez lata przez przedsiębiorstwa i samorządy poprzez pominięcie sprawdzonych mechanizmów operacyjnych oraz doświadczeń uczestników rynku.

W 2024 roku wypracowane zostały podwaliny modelu systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta określanego jako „sprawiedliwy ROP”, czyli rozwiązania opartego na doświadczeniu uczestników rynku, analizach kosztowych oraz dialogu pomiędzy kluczowymi interesariuszami. Model ten zyskał szerokie poparcie wśród różnych grup uczestniczących w systemie, w szczególności jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów działających w sektorze gospodarki odpadami, jako rozwiązanie możliwe do wdrożenia, stabilne oraz odpowiadające na rzeczywiste problemy funkcjonowania związane z funkcjonowaniem systemu. Jednocześnie spotyka się on z większą akceptacją oraz gotowością do dyskusji ze strony producentów niż rozwiązania przewidziane w projekcie UC100. „Sprawiedliwy ROP” różni się znacząco do projektu ustawy w obecnym kształcie. Najważniejsza różnica jest taka, że środki pochodzące od producentów są „znaczone”, czyli w sposób jednoznaczny i weryfikowalny przeznaczane na pokrycie rzeczywistych kosztów systemu poprzez obniżenie opłat ponoszonych przez mieszkańców.

Ministerstwo nie podjęło jednak prac nad przygotowaną przez praktyków propozycją „sprawiedliwego ROP-u”, a forsuje własne rozwiązania.

W związku z powyżej przedstawioną sytuacją proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Dlaczego w projekcie ustawy (UC100) nie uwzględniono merytorycznych postulatów zgłaszanych przez Izbę Branży Komunalnej oraz Polską Izbę Gospodarki Odpadami?

2. Z jakich powodów ministerstwo nie podjęło prac nad szeroko popieranym modelem „sprawiedliwego ROP-u”? Dlaczego odrzucono koncepcję, która zyskała aprobatę samorządów oraz sektora gospodarki odpadami?

3. W jaki sposób ministerstwo zamierza zagwarantować, że środki pochodzące od producentów realnie przełożą się na obniżenie opłat ponoszonych przez mieszkańców?

4. Czym podyktowana jest decyzja o wyprowadzeniu kluczowych zasad działania systemu (w tym zasad gromadzenia, rozdysponowywania środków oraz ustalania kosztów) z ustawy do aktów pozaustawowych i umów?

5. Jakie jest uzasadnienie dla monopolizacji zarządzania środkami w ramach jednego podmiotu (NFOŚiGW) przy jednoczesnym braku realnych mechanizmów odwoławczych?

6. W jaki sposób uczestnicy rynku będą mogli dochodzić swoich praw w przypadku sporów finansowych lub interpretacyjnych?

Z wyrazami szacunku

Lidia Czechak Poseł na Sejm RP