Interpelacja w sprawie sytuacji prawnej i finansowej edukacji domowej w Polsce

Szanowna Pani Minister,

w ostatnich miesiącach do mojego biura poselskiego napływają liczne sygnały od rodziców, organizacji społecznych oraz szkół prowadzących edukację domową dotyczące pogarszających się warunków funkcjonowania tej formy realizacji obowiązku szkolnego. Zgłaszane problemy dotyczą zarówno kwestii finansowych, jak i braku jednoznacznych regulacji prawnych w zakresie organizacji egzaminów klasyfikacyjnych.

Z uwagi na skalę problemu oraz fakt, że edukacją domową objętych jest obecnie około 62 tysięcy uczniów, sprawa wymaga pilnego działania ze strony Ministerstwa Edukacji Narodowej.

I. Zmiany w finansowaniu uczniów w edukacji domowej

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2026 (Dz. U. 2025 poz. 1032) wprowadziło istotne zmiany w algorytmie finansowania edukacji domowej.

Najbardziej kontrowersyjną zmianą jest obniżenie progu liczby uczniów objętych wagą 0,8 z 200 do 96 w jednej szkole. W praktyce oznacza to, że po przekroczeniu tego limitu uczniowie finansowani są według znacznie niższych wskaźników, najczęściej 0,4 lub 0,2.

Przedstawiciele środowiska edukacji domowej wskazują, że środki wynikające z finansowania według wagi 0,2 są niewystarczające do zapewnienia uczniom podstawowych świadczeń realizowanych przez szkołę, takich jak:

– konsultacje przedmiotowe, – organizacja egzaminów klasyfikacyjnych, – zapewnienie materiałów dydaktycznych, – prowadzenie dokumentacji szkolnej, – organizacja zajęć integracyjnych, – utrzymanie infrastruktury i administracji placówki.

W konsekwencji wiele szkół zostało zmuszonych do wprowadzenia dodatkowych opłat lub czesnego, co szczególnie dotyka rodziny wielodzietne.

Jednocześnie rodzice zwracają uwagę na możliwe wątpliwości konstytucyjne związane z przyjętymi rozwiązaniami, w szczególności w kontekście:

– art. 32 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa), – art. 48 ust. 1 Konstytucji RP (prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami), – art. 53 ust. 3 Konstytucji RP, – art. 70 ust. 4 Konstytucji RP (równy dostęp do wykształcenia), – art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (ochrona dobra rodziny).

Warto również podkreślić, że edukacja domowa jest często wybierana przez:

– młodych sportowców, – uczniów z trudnościami społecznymi, – dzieci z zaburzeniami lękowymi lub fobią szkolną, – uczniów wymagających indywidualnego toku i tempa nauki.

II. Brak możliwości przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych z religii

Kolejnym problemem zgłaszanym przez rodziców jest brak możliwości przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych z religii dla uczniów realizujących edukację domową.

Według przekazywanych informacji kuratoria oświaty odmawiają zgody na organizację takich egzaminów, powołując się na stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej. Rodzice podnoszą jednak, że religia stanowi dla wielu rodzin istotny element wychowania dziecka, a brak możliwości klasyfikacji z tego przedmiotu prowadzi do nierównego traktowania uczniów edukacji domowej względem uczniów uczęszczających do szkół stacjonarnych.

III. Brak jednoznacznych regulacji dotyczących egzaminów klasyfikacyjnych online

Obowiązujące przepisy ustawy Prawo oświatowe nie zawierają jednoznacznych regulacji dotyczących możliwości przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych w trybie zdalnym. Powoduje to istotne rozbieżności interpretacyjne pomiędzy szkołami a kuratoriami oświaty. Część placówek organizuje egzaminy online, podczas gdy inne organy nadzoru pedagogicznego uznają taką praktykę za niedopuszczalną.

Środowisko edukacji domowej nie postuluje obligatoryjnego wprowadzenia egzaminów zdalnych, lecz jednoznaczne doprecyzowanie przepisów, które określałyby:

– czy egzaminy klasyfikacyjne mogą odbywać się online, – w jakich sytuacjach jest to dopuszczalne, – jakie warunki techniczne i proceduralne powinny zostać spełnione.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

Z uwagi na skalę problemu oraz liczbę rodzin dotkniętych opisanymi trudnościami sprawa wymaga pilnej analizy i podjęcia działań legislacyjnych oraz organizacyjnych.

Z poważaniem

Bartłomiej Pejo Poseł na Sejm RP