Interpelacja w sprawie potrzeby odejścia od kontrolno-ewidencyjnego modelu gospodarowania wodą na rzecz retencji krajobrazowej, ochrony gleb organicznych i partnerskiego udziału rolników w ochronie zasobów wodnych

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura docierają głosy rolników zaniepokojonych projektowanymi rozwiązaniami dotyczącymi abolicyjnej legalizacji studni i urządzeń wodnych. Rozwiązania te przedstawiane są jako uporządkowanie stanu prawnego i wsparcie dla użytkowników istniejących urządzeń. Jednak z punktu widzenia ochrony środowiska i klimatu istnieje poważne ryzyko, że państwo koncentruje się na niewłaściwym fragmencie problemu.

Największym wyzwaniem nie jest samo istnienie studni w gospodarstwach rolnych. Największym wyzwaniem jest utrata wody z krajobrazu, szybki odpływ wód opadowych, degradacja lokalnych systemów melioracyjnych, przesuszanie trwałych użytków zielonych, murszenie gleb torfowych, zanikanie mokradeł, niszczenie zdolności retencyjnych dolin rzecznych oraz brak skutecznego lokalnego zarządzania wodą.

Państwo nie powinno zaczynać od ewidencji studni rolnika, lecz od pytania, dlaczego woda tak szybko odpływa z pól, rowów, lasów, dolin i terenów zmeliorowanych. Jeżeli celem jest ochrona środowiska i adaptacja do zmian klimatu, to priorytetem powinno być zatrzymywanie wody tam, gdzie spada deszcz. Tymczasem rolnicy słyszą przede wszystkim o legalizacji, dokumentacji, operatach, limitach i potencjalnych kontrolach.

W tym kontekście powstaje zasadnicze pytanie: dlaczego rolnik, który może realnie zatrzymywać wodę na gruncie, odbudowywać rowy, utrzymywać zastawki, chronić łąki, oczka wodne, mokradła i gleby organiczne, nie jest traktowany jako partner polityki klimatycznej i środowiskowej, lecz jako podmiot wymagający przede wszystkim kontroli?

Obecny model prawny odrywa wodę gruntową od odpowiedzialności właściciela gruntu. Rolnik jest właścicielem ziemi, ale w odniesieniu do wody znajdującej się pod jego gruntem działa w warunkach daleko idącej reglamentacji. W praktyce osłabia to motywację do racjonalnego, właścicielskiego gospodarowania zasobem. Wcześniejsze rozwiązania prawne silniej wiązały wody w studniach i rowach z gruntem. Obecnie państwo powinno uczciwie wyjaśnić, kiedy, dlaczego i z jakimi skutkami od tego modelu odeszło.

Nie chodzi o przyzwolenie na rabunkowy pobór wód. Chodzi o przywrócenie równowagi między ochroną zasobu a prawem gospodarza do racjonalnego korzystania z wody na potrzeby produkcji rolnej i utrzymania funkcji przyrodniczych gruntu. Rolnik, który zatrzymuje wodę, utrzymuje TUZ, chroni gleby organiczne, odtwarza mokradła, zachowuje oczka wodne i podnosi poziom wody w krajobrazie, wykonuje usługę publiczną na rzecz państwa, klimatu i społeczeństwa. Powinien być za to wspierany, a nie straszony biurokracją.

Szczególnie istotny jest problem trwałych użytków zielonych i gleb organicznych. Przesuszanie tych terenów prowadzi do murszenia torfów, utraty retencji, emisji gazów cieplarnianych, mineralizacji materii organicznej, zanieczyszczania wód biogenami, spadku bioróżnorodności i wzrostu ryzyka podtopień w przyszłości. Z punktu widzenia klimatu i środowiska odbudowa funkcji retencyjnej TUZ, rowów, zastawek i dolin rzecznych powinna być jednym z priorytetów państwa.

Materiały przedstawiane przez ekspertów wskazują, że program retencjonowania wody na TUZ i gruntach użytkowanych w kulturze nawodnień rolniczych może przynieść jednocześnie efekty gospodarcze i środowiskowe: poprawę rentowności użytkowania TUZ, odbudowę spółek wodnych, zwiększenie zasobów wód podziemnych, poprawę mikroklimatu, ochronę gruntów organicznych, ograniczenie emisji, oczyszczanie wód, zwiększenie bioróżnorodności i rozwój lokalnego rynku usług melioracyjnych. To jest kierunek znacznie bardziej racjonalny niż sama legalizacja studni.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: