Interpelacja w sprawie koordynacji działań rządu RP wobec ukraińskiej polityki pamięci, ukraińskiego Panteonu Narodowego oraz ochrony pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z interpelacją w sprawie konieczności podjęcia przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej skoordynowanych działań wobec ukraińskiej polityki pamięci, w szczególności wobec przyjęcia ustawy o ukraińskim Panteonie Narodowym oraz ryzyka państwowego honorowania osób i środowisk związanych z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińską Powstańczą Armią i innymi formacjami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej.

Według stanu na dzień 1 lipca 2026 r. projekt ustawy o ukraińskim Panteonie Narodowym został przyjęty przez Radę Najwyższą Ukrainy i przygotowywany jest do podpisu. Nie kwestionując prawa Ukrainy do upamiętniania własnych obywateli, należy stanowczo podkreślić, że Polska nie może pozostać bierna wobec sytuacji, w której w państwowym panteonie mogą zostać uhonorowane osoby odpowiedzialne politycznie, ideologicznie, organizacyjnie lub wykonawczo za zbrodnie na Polakach.

Ludobójstwo dokonane przez OUN i UPA na obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej nie jest sprawą drugorzędną ani wyłącznie historyczną. Jest częścią polskiej pamięci państwowej, polskiej racji stanu i bezpieczeństwa społecznego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddał hołd ofiarom tej zbrodni, a dzień 11 lipca został ustanowiony Narodowym Dniem Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej.

Polska od 2022 r. udzieliła Ukrainie ogromnej pomocy: militarnej, humanitarnej, finansowej, społecznej, medycznej, edukacyjnej i politycznej. Tym bardziej państwo polskie ma prawo oczekiwać od władz Ukrainy elementarnego szacunku dla pamięci polskich ofiar. Nie może być zgody na sytuację, w której Polska pomaga, płaci, leczy, przyjmuje uchodźców, wspiera Ukrainę na forum Unii Europejskiej i NATO, a jednocześnie ma milczeć, gdy w przestrzeni publicznej Ukrainy utrwala się kult osób i organizacji odpowiedzialnych za zbrodnie na obywatelach polskich.

Nie chodzi o odpowiedzialność zbiorową wobec obywateli Ukrainy. Wielu Ukraińców było ofiarami totalitaryzmów, wielu ratowało Polaków, wielu dziś uczciwie pracuje w Polsce i nie ma nic wspólnego z kultem Bandery, OUN czy UPA. Właśnie dlatego państwo polskie powinno jasno oddzielać zwykłych obywateli Ukrainy od ideologii, która zatruwa relacje polsko-ukraińskie i uniemożliwia prawdziwe pojednanie.

Pojednanie nie może polegać na tym, że Polska ma milczeć o własnych ofiarach. Pojednanie wymaga prawdy, ekshumacji, grobów, nazwisk ofiar, edukacji oraz rezygnacji z honorowania sprawców. Jeżeli Ukraina chce iść do Europy, musi zrozumieć, że w Europie nie ma miejsca na państwowy kult formacji odpowiedzialnych za ludobójstwo obywateli sąsiedniego państwa.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania: