Interpelacja w sprawie statusu medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej w Polsce oraz zasad ochrony pacjentów korzystających z metod niekonwencjonalnych

Szanowna Pani Minister,

w Polsce od wielu lat funkcjonują podmioty oferujące usługi określane jako medycyna tradycyjna, uzupełniająca, komplementarna, alternatywna lub integracyjna. Z usług takich korzysta część pacjentów poszukujących wsparcia w leczeniu chorób przewlekłych, rehabilitacji, profilaktyce, łagodzeniu bólu oraz poprawie jakości życia.

Obszar ten obejmuje jednak metody bardzo zróżnicowane pod względem podstaw naukowych, bezpieczeństwa i kwalifikacji osób je wykonujących. Nie można zatem jednakowo traktować między innymi fitoterapii, akupunktury, technik relaksacyjnych, interwencji żywieniowych, masażu, homeopatii, bioenergoterapii czy praktyk duchowych. Każda metoda powinna być oceniana oddzielnie, w odniesieniu do konkretnego wskazania, ryzyka dla pacjenta i dostępnych dowodów naukowych.

Od 1 stycznia 2025 r. w Polskiej Klasyfikacji Działalności funkcjonuje podklasa PKD 86.96.Z – „Działalność w zakresie medycyny tradycyjnej, uzupełniającej i alternatywnej”, która zastąpiła wcześniejszą podklasę dotyczącą działalności paramedycznej. Ministerstwo Zdrowia wyjaśniało, że zmiana ta wynikała z dostosowania klasyfikacji do międzynarodowych standardów statystycznych. Sam kod PKD nie stanowi jednak potwierdzenia skuteczności określonych metod, nie nadaje uprawnień do wykonywania zawodu medycznego i nie określa standardów kwalifikacji ani odpowiedzialności osób świadczących takie usługi.

Światowa Organizacja Zdrowia w Globalnej strategii medycyny tradycyjnej na lata 2025–2034 wskazuje na możliwość włączania bezpiecznych i skutecznych metod tradycyjnych, komplementarnych i integracyjnych do systemów ochrony zdrowia. WHO podkreśla jednak równocześnie konieczność wzmacniania bazy dowodowej, zapewnienia jakości, bezpieczeństwa, właściwych regulacji i odpowiedniej edukacji osób wykonujących takie praktyki. Integracja ma następować tam, gdzie jest uzasadniona dowodami, a nie wyłącznie tradycją lub popularnością danej metody.

Cel ochrony pacjentów przed oszustwem, odradzaniem skutecznego leczenia, nieuczciwą reklamą i praktykami zagrażającymi zdrowiu nie budzi wątpliwości. Równocześnie konieczne jest zapewnienie, aby kompetencje organów administracji były wykonywane na podstawie jasnych, przewidywalnych i proporcjonalnych kryteriów.

Nieprecyzyjne rozróżnienie między praktyką niebezpieczną, usługą wspierającą dobrostan pacjenta, metodą o ograniczonych dowodach naukowych oraz metodą świadomie stosowaną jako uzupełnienie leczenia może prowadzić do niejednolitego stosowania prawa. Istotne jest zwłaszcza rozróżnienie metod zastępujących leczenie o udowodnionej skuteczności od metod stosowanych pomocniczo, które nie opóźniają diagnostyki ani właściwego leczenia.

Pacjent powinien mieć prawo do podejmowania świadomych decyzji, jednak decyzja ta musi być poprzedzona rzetelną informacją o charakterze usługi, kwalifikacjach usługodawcy, stanie wiedzy naukowej, możliwych działaniach niepożądanych oraz o tym, że dana metoda nie zastępuje diagnostyki i leczenia prowadzonego przez osoby wykonujące zawody medyczne.

Obecnie brak jest jednolitego systemu określającego minimalne kwalifikacje, zasady dokumentowania usług, obowiązek posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, standardy reklamy oraz zasady współpracy osób wykonujących działalność z kodem PKD 86.96.Z z lekarzami i innymi zawodami medycznymi. Powstaje w ten sposób sytuacja, w której państwo z jednej strony klasyfikuje taką działalność gospodarczą, a z drugiej nie tworzy pełnych standardów jej bezpiecznego wykonywania.

Celem działań państwa powinno być jednoczesne zagwarantowanie bezpieczeństwa pacjentów, przeciwdziałanie oszustwom i nieuczciwym obietnicom terapeutycznym oraz stworzenie jasnych, proporcjonalnych i opartych na dowodach zasad funkcjonowania metod komplementarnych.

Brak regulacji nie chroni pacjentów, ale równie niebezpieczne mogą być regulacje zbyt ogólne, które nie odróżniają świadomie stosowanej metody wspomagającej od praktyki zastępującej skuteczną diagnostykę i leczenie.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

Proszę również o przekazanie:

Z poważaniem