Interpelacja w sprawie ponownego ustawienia w Szczecinie tzw. Pomnika Trzech Cesarzy upamiętniającego cesarzy niemieckich odpowiedzialnych za politykę antypolską

Pomnik ten upamiętnia cesarzy niemieckich: Wilhelma I, Fryderyka III i Wilhelma II oraz niemieckie stowarzyszenie wojenne Pommerensdorfer Kriegerverein. Obiekt został ustawiony pierwotnie 22 marca 1889 r. i jest pomnikiem z czasów niemieckich, odnoszącym się do pruskiej i niemieckiej tradycji państwowo-wojskowej.

W ostatnim czasie pomnik został ponownie ustawiony w przestrzeni publicznej Szczecina. Z uzyskanych przeze mnie odpowiedzi wynika, że zgodę na ponowne posadowienie głazu wyraził dyrektor Zarządu Dróg i Transportu Miejskiego w Szczecinie. W odpowiedzi Urzędu Miasta Szczecin wskazano, że ZDiTM kierował się wyłącznie estetyką lokalizacji oraz że ZDiTM nie sprawuje kontroli ani nadzoru nad pomnikami i nie zajmuje stanowiska w sprawie zasadności ich funkcjonowania w przestrzeni publicznej.

Jednocześnie z odpowiedzi Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Powiecie Grodzkim Szczecin wynika, że Wydział Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta Szczecin nie odnalazł decyzji o pozwoleniu na budowę ani zgłoszenia robót niewymagających pozwolenia na budowę dotyczących ustawienia tego głazu. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków poinformowały natomiast o braku wydanych uzgodnień, pozwoleń i rozstrzygnięć konserwatorskich oraz o braku wniosków w tej sprawie.

W mojej ocenie sprawa ma wymiar nie tylko formalnoprawny, ale również fundamentalnie historyczny i symboliczny. W przestrzeni publicznej polskiego miasta ponownie ustawiono pomnik upamiętniający niemieckich cesarzy, którzy symbolizują państwo odpowiedzialne za wieloletnią politykę antypolską, germanizacyjną i represyjną wobec Polaków.

Za panowania Wilhelma I i w ramach państwa pruskiego oraz niemieckiego prowadzone były działania wymierzone w polską tożsamość narodową, język, Kościół katolicki i polską własność. Był to okres Kulturkampfu, który na ziemiach polskich miał także wymiar antypolski, ponieważ uderzał w instytucje podtrzymujące polskość. W tym czasie dochodziło również do ograniczania obecności języka polskiego w szkołach, administracji i życiu publicznym. Pod koniec panowania Wilhelma I przeprowadzono tzw. rugi pruskie, czyli masowe wysiedlenia ludności polskiej i żydowskiej nieposiadającej obywatelstwa pruskiego. W 1886 r. powołano Komisję Kolonizacyjną, której celem było wykupywanie ziemi z rąk polskich i osadzanie na niej Niemców.

Za panowania Wilhelma II polityka germanizacyjna wobec Polaków była kontynuowana i zaostrzana. Działała Hakata, czyli Niemiecki Związek Marchii Wschodniej, organizacja nacjonalistyczna dążąca do germanizacji ziem polskich. Z tego okresu pochodzi dramatyczny symbol oporu przeciw germanizacji szkolnej – strajk dzieci wrzesińskich. Wprowadzano kolejne ograniczenia dotyczące języka polskiego, w tym w szkolnictwie i przestrzeni publicznej. Państwo niemieckie podejmowało również działania wymierzone w polską własność ziemską, w tym ograniczenia w budowie domów przez Polaków na nabytej ziemi oraz rozwiązania umożliwiające wywłaszczenia.

Fryderyk III panował bardzo krótko, jednak również pozostaje jednym z trzech niemieckich cesarzy upamiętnionych tym obiektem i jako taki jest elementem symboliki państwa zaborczego.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

W mojej ocenie miejsce tego rodzaju obiektów, jeżeli mają być zachowane jako świadectwo historii, jest w muzeum, lapidarium albo magazynie zabytków, a nie w przestrzeni publicznej polskiego miasta jako forma upamiętnienia niemieckich cesarzy. Pomnik upamiętniający władców państwa odpowiedzialnego za germanizację, rugi pruskie, Kulturkampf, działalność Komisji Kolonizacyjnej, wspieranie Hakaty, represje wobec polskich dzieci i rodziców oraz ataki na polską własność i język nie powinien być bezrefleksyjnie odnawiany i ponownie ustawiany na polskiej ziemi.

Proszę o pilną i szczegółową odpowiedź.

Z poważaniem

Dariusz Matecki Poseł na Sejm RP