Interpelacja w sprawie wytycznych dotyczących wjazdu do Polski pojazdów eksponujących symbole banderowskie, nazistowskie, komunistyczne lub inne symbole totalitarne

Ochrona granicy państwowej nie może ograniczać się wyłącznie do kontroli dokumentów podróży. Funkcjonariusze Straży Granicznej powinni również dysponować jasnymi i jednolitymi procedurami postępowania w sytuacji, gdy osoba przekraczająca granicę lub pojazd, którym się porusza, eksponuje symbole nazistowskie, komunistyczne, banderowskie albo inne symbole związane z ustrojami totalitarnymi, organizacjami odpowiedzialnymi za ludobójstwo lub ideologiami nawołującymi do przemocy i nienawiści.

Zgodnie z informacjami publikowanymi przez Straż Graniczną jedną z przesłanek odmowy wjazdu cudzoziemcowi jest uznanie go za osobę stanowiącą zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego. Decyzję w tej sprawie wydaje komendant właściwej placówki Straży Granicznej.

Jednocześnie art. 256 Kodeksu karnego penalizuje publiczne propagowanie nazistowskiego, komunistycznego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa oraz określonych ideologii. Przepis obejmuje także przedmioty będące nośnikami symboliki totalitarnej, gdy są używane w sposób służący propagowaniu zakazanych treści. Oznacza to, że ocena prawna może zależeć nie tylko od samego wyglądu symbolu, lecz również od sposobu, celu i kontekstu jego prezentowania.

Brak jednoznacznych wytycznych może prowadzić do sytuacji, w której podobne zdarzenia są odmiennie oceniane na różnych przejściach granicznych. Jeden funkcjonariusz może podjąć interwencję, natomiast inny – z obawy przed odpowiedzialnością dyscyplinarną lub karną – zaniechać jakichkolwiek czynności. Taki stan rzeczy jest niekorzystny zarówno dla bezpieczeństwa państwa, jak i dla samych funkcjonariuszy, którzy powinni otrzymać od przełożonych jasne instrukcje oraz ochronę prawną.

Szczególne oburzenie polskiego społeczeństwa wywołuje publiczne prezentowanie czerwono-czarnej symboliki OUN-UPA, określanej jako symbolika banderowska. Jest ona kojarzona z organizacjami odpowiedzialnymi za ludobójstwo dokonane na obywatelach II Rzeczypospolitej. Nie może być sytuacji, w której państwo polskie nie potrafi jednoznacznie wskazać funkcjonariuszom odpowiedzialnym za ochronę granicy, jak powinni reagować na pojazd wjeżdżający do Polski z taką flagą.

Konieczne jest zatem wyjaśnienie, czy Straż Graniczna posiada zamknięty albo przykładowy katalog symboli uzasadniających interwencję, jakie czynności mogą podjąć funkcjonariusze oraz czy samo eksponowanie określonej symboliki może zostać uznane za przesłankę odmowy wjazdu ze względu na ochronę porządku publicznego.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: