Interpelacja w sprawie planowanej likwidacji domów wczasów dziecięcych

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, w związku z opublikowaniem projektu rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty, ujętego pod numerem 124 w wykazie prac legislacyjnych ministra edukacji, zwracam się z interpelacją dotyczącą planowanej likwidacji domów wczasów dziecięcych, zwanych dalej „DWD”.

Projekt z dnia 23 czerwca 2026 r. przewiduje, że od dnia 1 stycznia 2027 r. DWD przestaną funkcjonować jako rodzaj placówki systemu oświaty. Jednocześnie od dnia 31 lipca 2026 r. ma rozpocząć się proces wygaszania ich działalności, a pobyt wychowanków nie będzie mógł trwać dłużej niż do dnia 31 grudnia 2026 r. Z dniem 1 stycznia 2027 r. mają również wygasnąć z mocy prawa zezwolenia na prowadzenie publicznych DWD oraz wpisy do ewidencji dotyczące niepublicznych DWD. Planowana zmiana oznacza faktyczną likwidację całego rodzaju placówek oświatowych, które od dziesięcioleci organizują i wspierają kształcenie dzieci i młodzieży poza szkołą. DWD prowadzą między innymi zielone szkoły, zajęcia z zakresu edukacji ekologicznej, regionalnej, historycznej, morskiej, górskiej, sportowej i zdrowotnej, a także programy profilaktyczne i integracyjne.

Placówki te nie są zwykłymi ośrodkami wypoczynkowymi. Zgodnie z § 71 ust. 1 obowiązującego rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. DWD są przeznaczone do okresowego pobytu dzieci i młodzieży w celu organizowania i prowadzenia ich kształcenia albo wspierania i uzupełniania tego kształcenia, połączonego ze wspieraniem rozwoju fizycznego i psychicznego, wzmacnianiem kondycji psychofizycznej oraz kształtowaniem zachowań prozdrowotnych. Wątpliwości budzi zatem argumentacja przedstawiona przez ministerstwo, zgodnie z którą krótkotrwały charakter współczesnych pobytów w DWD ma świadczyć o niemożności prowadzenia przez te placówki efektywnego procesu kształcenia. Obowiązujące przepisy wprost przewidują bowiem nie tylko samodzielne prowadzenie kształcenia, lecz również jego wspieranie i uzupełnianie. Krótkoterminowe programy edukacyjne mogą więc stanowić prawidłową realizację zadań przypisanych tym placówkom, a nie dowód ich zbędności. Sam projekt przyznaje, że DWD obecnie oferują przede wszystkim krótkie programy edukacyjne połączone z różnymi formami spędzania czasu wolnego.

Przedstawiona argumentacja nie wyjaśnia również, dlaczego stwierdzane przez ministerstwo nieprawidłowości dotyczące kwalifikowania niektórych uczestników jako wychowanków DWD lub wykazywania ich w Systemie Informacji Oświatowej miałyby uzasadniać likwidację wszystkich placówek, zamiast doprecyzowania przepisów, wzmocnienia nadzoru, ujednolicenia zasad ewidencjonowania wychowanków albo przeprowadzenia kontroli tych podmiotów, w których rzeczywiście stwierdzono nieprawidłowości.

Z informacji przekazywanych przez przedstawicieli środowiska DWD wynika ponadto, że w grudniu 2024 r. odbyło się spotkanie z przedstawicielami Ministerstwa Edukacji Narodowej, podczas którego wskazywano na potrzebę doprecyzowania obowiązujących regulacji oraz deklarowano gotowość do dalszego dialogu. Pomimo tego środowisko DWD miało nie zostać następnie zaproszone do rzeczywistych prac nad kompleksowym rozwiązaniem problemów, a po upływie kilkunastu miesięcy przedstawiono projekt zakładający całkowitą likwidację placówek. Szczególnie niepokojące jest skrócenie konsultacji publicznych i opiniowania projektu do 21 dni z powołaniem się na jego „pilny charakter”. Ministerstwo nie wyjaśniło przy tym, z czego wynika konieczność przeprowadzenia likwidacji właśnie w tak krótkim terminie, skoro DWD funkcjonują w systemie oświaty od wielu lat, a wskazywane w uzasadnieniu problemy nie mają charakteru nagłego ani nadzwyczajnego.

Według danych Systemu Informacji Oświatowej na dzień 15 czerwca 2026 r. funkcjonowały 24 DWD, w tym 10 publicznych i 14 niepublicznych. Dane dotyczące zatrudnienia wykazywały co najmniej 162 nauczycieli oraz 111 pracowników niepedagogicznych. Ocena skutków regulacji zakłada wypłatę odpraw dla 59 etatów nauczycielskich oraz 72 pracowników niepedagogicznych placówek prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego. Pomimo powyższego w ocenie skutków regulacji wpływ projektu na rynek pracy określono jako niewielki, przyjmując bez przedstawienia szczegółowych analiz, że osoby zwalniane znajdą inne zatrudnienie. Nie uwzględniono specyfiki lokalnych rynków pracy, zwłaszcza w niewielkich miejscowościach turystycznych, górskich i nadmorskich, w których DWD mogą pozostawać istotnymi pracodawcami. Nie przeanalizowano także skutków pośrednich dla lokalnych dostawców, usługodawców i społeczności.

W OSR stwierdzono również brak wpływu regulacji na rodzinę, obywateli i gospodarstwa domowe oraz brak wpływu na sytuację i rozwój regionalny. Takie założenie budzi poważne wątpliwości, ponieważ likwidacja DWD może ograniczyć dostęp dzieci – zwłaszcza pochodzących z rodzin o niższych dochodach oraz z mniejszych miejscowości – do przystępnych cenowo wyjazdów edukacyjnych, zajęć terenowych i programów profilaktycznych. Jednocześnie ministerstwo nie przedstawiło danych potwierdzających, że wskazywane w OSR inne programy pomocowe, sanatoria dziecięce, szpitale lub szkolne schroniska młodzieżowe rzeczywiście zapewniają świadczenia równoważne z działalnością edukacyjną DWD.

Wątpliwości dotyczą również skutków finansowych. OSR wskazuje, że w 2026 r. planowane wydatki bieżące jednostek samorządu terytorialnego w rozdziale dotyczącym DWD wynoszą 43,3 mln zł, zaś kwota potrzeb oświatowych dotycząca wychowanków DWD wynosi 26,6 mln zł. Jednocześnie oszacowano, że w 2027 r. kwota potrzeb oświatowych przypadająca na wychowanków DWD mogłaby wynieść około 30 mln zł, a środki niewydatkowane na te placówki mają zostać przeznaczone na inne zadania oświatowe. Może to wskazywać, że jednym z głównych skutków projektu będzie przesunięcie środków finansowych, a nie zastąpienie DWD równoważną formą realizacji ich zadań.

Projekt nie rozstrzyga ponadto w sposób wystarczający sytuacji szkół, rodziców i placówek, które posiadają zawarte umowy oraz rezerwacje pobytów obejmujące rok 2027 lub kolejne lata. Nie wskazano mechanizmu pokrycia kosztów związanych z rozwiązaniem umów, zwrotem wpłat, utratą zaliczek ani odpowiedzialnością za niewykonanie wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

Nie przedstawiono również kompleksowego planu zagospodarowania majątku DWD, w tym nieruchomości, wyposażenia, pomocy dydaktycznych i infrastruktury finansowanej ze środków publicznych. Brak jest także informacji, czy przeanalizowano możliwość przekształcenia placówek, zachowania ich funkcji edukacyjnej albo umożliwienia kontynuowania działalności w ramach zmienionego modelu prawnego i finansowego.

Należy również zwrócić uwagę, że art. 2 pkt 8 ustawy Prawo oświatowe zalicza do systemu oświaty placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania, natomiast art. 123 ust. 1 pkt 1 tej ustawy upoważnia ministra do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów i szczegółowych zasad działania takich placówek. W związku z planowanym wygaszeniem z mocy prawa zezwoleń i wpisów dotyczących istniejących placówek zasadne jest przedstawienie pełnej analizy zgodności projektowanych przepisów przejściowych z zakresem ustawowego upoważnienia oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji.

Z uwagi na daleko idące konsekwencje projektu dla dzieci, rodziców, szkół, pracowników oświaty, organów prowadzących i społeczności lokalnych zwracam się również o przekazanie wraz z odpowiedzią pełnych analiz, ekspertyz, danych statystycznych, protokołów spotkań i innych dokumentów, na podstawie których podjęto decyzję o zaproponowaniu likwidacji domów wczasów dziecięcych.

Z poważaniem

Grzegorz Płaczek Poseł na Sejm Rzeczpospolitej Polskiej