Interpelacja w sprawie uwzględnienia w pracach nad ustawą o obronie cywilnej potrzeb osób z niepełnosprawnością, osób z ograniczonymi możliwościami ruchowymi i seniorów

Szanowny Panie Ministrze,

na początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, w lutym 2022 roku, Internet obiegła fotografia kobiety poruszającej się na wózku inwalidzkim, błagającej przechodniów spieszących do miejsc ukrycia o pomoc w dotarciu do bezpiecznego miejsca. To zdjęcie obiegło świat jako fotografia obrazująca to, z czym nowoczesne społeczeństwa nie powinny się mierzyć – brak przemyślanego, systemowego wsparcia dla najsłabszych i niesamodzielnych, zwłaszcza w momentach bezpośredniego zagrożenia życia. Ale tych historii było więcej: rodziny, w których jedna osoba nie była w stanie poruszać się samodzielnie, rozdzielały się, gdy przyszło do ewakuacji – ktoś musiał zostać, ktoś mógł uciekać. Dzieci, udające się samodzielnie do schronów lub poza granicę, z paszportem i numerem telefonu wypisanym na dłoni, bo matka musiała zostać z babcią, która porusza się na wózku inwalidzkim, a ojciec jest na froncie. Musimy uczyć się na tych historiach.

Konieczność wzmacniania i budowania obrony cywilnej ma społeczny konsensus. Na wstępie chciałabym przekazać, że bardzo doceniam decyzję o rozpoczęciu prac nad odrębną ustawą o obronie cywilnej. Jest jednak kilka aspektów, co do których chciałabym mieć pewność, że zostaną wzięte pod uwagę w budowaniu systemowej strategii działania i rozwiązań obejmujących ludność cywilną w sytuacji zagrożenia wojennego.

Szczególną opieką w tym aspekcie państwo powinno otoczyć osoby najsłabsze, które potrzebują wsparcia nie tylko w zakresie informacji, logistyki i organizacji, ale także nie są w stanie samodzielnie poddać się instrukcjom. W takich sytuacjach ludzie stają się zakładnikami swojej niepełnosprawności.

Instrukcje oraz komunikaty powinny być podawane językiem dostosowanym i za pomocą odpowiednich narzędzi. Nadmienię, że mowa tu o około 3 milionach obywateli i obywatelek z niepełnosprawnością lub ograniczoną mobilnością z uwagi na wiek. Jeśli nie chcemy, aby osoby starsze oraz osoby z niepełnosprawnością napotykały bariery na drodze ewakuacji i korytarzy humanitarnych, musimy działać w wyprzedzeniem. Odpowiedni moment jest teraz.

W obliczu konfliktu osoby niepełnosprawne stają przed wysokim ryzykiem związanym z brakiem dostępu do bezpiecznej ewakuacji i schronienia. Plany ewakuacji często nie są projektowane w przystępny sposób. Osoby z niepełnosprawnością obawiają się, że nie będą miały dostępu do bunkrów i miejsc schronienia, takich jak stacje metra lub parkingi podziemne. W większości przypadków miejsca ukrycia i schrony nie są zbudowane z myślą o osobach, które korzystają z wózków inwalidzkich, lub osób niewidomych poruszających się samodzielnie. Systemy informowania – alarmy – nie są dostępne dla osób głuchych, a warto nadmienić, że osoby głuche w większości zamieszkują samodzielnie, ponieważ jest to niepełnosprawność, która nie ogranicza samodzielnego życia. W tym ostatnim przypadku pomocne są dostosowane aplikacje informujące o zagrożeniach – pokazały nam to rozwiązania wojenne zastosowane za naszą granicą.

Obowiązkiem nowoczesnego, włączającego państwa, które chce przygotować swoich obywateli na wypadek wojny, jest to, aby nie pozostawiać nikogo w tyle. Nie każdy jednak jest w stanie samodzielnie opuścić swój dom.

W związku z tym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:

Czy ustawa o obronie cywilnej, nad którą trwają prace, będzie zawierała rozwiązania związane z koniecznością przystosowania miejsc ukrycia oraz schronów do potrzeb osób z niepełnosprawnością i osób starszych z ograniczoną mobilnością?

Czy środowiska reprezentujące osoby z niepełnosprawnością będą włączone w prace nad ustawą, aby wypracować odpowiednie rozwiązania w podniesionej kwestii?

Czy planuje się dostosowanie zasobów cyfrowych wspomagających organizację bezpieczeństwa cywilnego, tj. kluczowych stron internetowych (np. obecnej mapy schronów), do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz przygotowanie aplikacji, która będzie umożliwiała dostęp do informacji alarmowych osobom głuchym?

Z poważaniem

Joanna Wicha